Tiêu chuẩn, điều kiện tham gia Ban chấp hành Công đoàn cơ sở

Thành viên BCH Công đoàn cơ sở phải đáp ứng tiêu chuẩn về đạo đức và tinh thần trách nhiệm (minh hoạ)

Hoa Văn

Ban chấp hành Công đoàn cơ sở (BCH CĐCS) là cơ quan lãnh đạo của công đoàn cơ sở giữa hai kỳ đại hội, mang trọng trách đại diện, chăm lo và bảo vệ quyền lợi hợp pháp, chính đáng của người lao động tại nơi làm việc. Để đảm đương được vai trò "đứng mũi chịu sào" này, nhân sự tham gia BCH CĐCS phải đáp ứng những tiêu chuẩn và điều kiện khắt khe do pháp luật và tổ chức Công đoàn quy định.

Sau đây, chúng tôi giới thiệu và phân tích về tiêu chuẩn, điều kiện tham gia BCH CĐCS dựa trên Điều lệ Công đoàn Việt Nam 2024 và Hướng dẫn số 38/HD-TLĐ.

I. ĐIỀU KIỆN VÀ TIÊU CHUẨN ĐỂ THAM GIA BAN CHẤP HÀNH CÔNG ĐOÀN CƠ SỞ

Việc một người lao động có được ứng cử, đề cử và bầu vào BCH CĐCS hay không phụ thuộc vào 3 nhóm điều kiện cơ bản sau:

1. Phải là Đoàn viên Công đoàn 

Căn cứ Mục 9.1 Hướng dẫn 38/HD-TLĐ, điều kiện tiên quyết đầu tiên là cá nhân đó phải là đoàn viên công đoàn. Đoàn viên công đoàn dù là đại biểu hay không là đại biểu chính thức dự đại hội đều có quyền ứng cử vào ban chấp hành công đoàn. Nếu không phải là đại biểu chính thức, đoàn viên phải nộp hồ sơ ứng cử (gồm đơn, lý lịch có xác nhận, nhận xét của CĐCS) chậm nhất 15 ngày làm việc trước khi khai mạc đại hội.

2. Tiêu chuẩn cốt lõi của một Cán bộ công đoàn 

Thành viên BCH CĐCS chính là "cán bộ công đoàn". Căn cứ khoản 3 Điều 4 Điều lệ Công đoàn Việt Nam 2024, người tham gia BCH CĐCS bắt buộc phải hội tụ đủ các tiêu chuẩn toàn diện sau:

- Về bản lĩnh chính trị và tư tưởng: Trung thành với Tổ quốc, với Công đoàn Việt Nam và giai cấp công nhân Việt Nam; nghiêm chỉnh thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và Điều lệ Công đoàn.

- Về đạo đức và tinh thần trách nhiệm: Hết lòng phục vụ đoàn viên, người lao động, có tâm huyết thực hiện nhiệm vụ cán bộ công đoàn.

- Về năng lực thực tiễn: Có trình độ, năng lực, kỹ năng vận động người lao động.

- Về phẩm chất cá nhân: Có sức khỏe, có uy tín và đặc biệt là phải có bản lĩnh.

3. Tuyệt đối không thuộc nhóm đối tượng "Giới chủ / Người quản lý" 

Đây là lằn ranh đỏ nghiêm ngặt nhất. Để bảo đảm tính độc lập của tổ chức công đoàn, những người đại diện cho giới chủ sử dụng lao động không được kết nạp vào Công đoàn, do đó đương nhiên không thể tham gia BCH CĐCS. 

Căn cứ Mục 1.2 Hướng dẫn 38/HD-TLĐ, nhóm này bao gồm:

- Chủ doanh nghiệp tư nhân, chủ tịch hội đồng thành viên, chủ tịch công ty, chủ tịch hội đồng quản trị, thành viên hội đồng quản trị.

- Giám đốc hoặc tổng giám đốc.

- Người được ủy quyền ký hợp đồng lao động với người lao động.

- Chủ tịch HĐQT, giám đốc, ban kiểm soát, thành viên HĐQT trực tiếp quản lý điều hành và ký hợp đồng lao động trong hợp tác xã.

- Người đứng đầu và cấp phó của người đứng đầu đơn vị sự nghiệp ngoài công lập.

- Người đang trong thời gian chấp hành án phạt tù.

Lưu ý: 

Căn cứ khoản 6 Điều 13 Điều lệ Công đoàn 2024 và Mục 1.3 Hướng dẫn 38/HD-TLĐ, nếu một Ủy viên BCH CĐCS đương nhiệm mà được bổ nhiệm vào các chức danh quản lý nêu trên (ví dụ: được thăng chức làm Giám đốc), người đó sẽ đương nhiên thôi tham gia ban chấp hành công đoàn và thôi là đoàn viên công đoàn kể từ thời điểm có quyết định bổ nhiệm.

II. VÍ DỤ MINH HỌA

* Tình huống 1 (Ứng cử hợp lệ): 

Anh Nguyễn Văn A là công nhân kỹ thuật bậc cao tại phân xưởng, có tay nghề xuất sắc, thường xuyên giúp đỡ đồng nghiệp và có tiếng nói uy tín trong tập thể công nhân. Dù anh A không được bầu làm đại biểu chính thức đi dự Đại hội CĐCS, anh vẫn có quyền tự làm đơn ứng cử vào BCH CĐCS khóa mới và nộp trước 15 ngày. Anh A hoàn toàn đáp ứng các tiêu chuẩn về năng lực, uy tín và bản lĩnh theo khoản 3 Điều 4 Điều lệ Công đoàn.

* Tình huống 2 (Không hợp lệ do thuộc nhóm quản lý): 

Chị B là Trưởng phòng Nhân sự của Công ty TNHH X. Chị B được Giám đốc ủy quyền bằng văn bản để trực tiếp ký kết hợp đồng lao động với toàn bộ công nhân viên trong công ty. Tại kỳ Đại hội CĐCS, một số nhân viên đề cử chị B vào vị trí Chủ tịch CĐCS vì thấy chị thân thiện. Tuy nhiên, theo điểm a Mục 1.2 Hướng dẫn 38/HD-TLĐ, vì chị B là "người được ủy quyền ký hợp đồng lao động", chị thuộc nhóm người quản lý không được kết nạp vào Công đoàn. Do đó, chị B không đủ điều kiện tham gia BCH CĐCS.

* Tình huống 3 (Mất tư cách Ủy viên BCH giữa nhiệm kỳ): 

Anh C đang là Phó Chủ tịch CĐCS Công ty Y nhiệm kỳ 2023 - 2028. Tháng 6/2025, anh C được Hội đồng quản trị bổ nhiệm làm Tổng Giám đốc Công ty. Kể từ ngày quyết định bổ nhiệm có hiệu lực, anh C đương nhiên thôi chức Phó Chủ tịch, thôi tham gia BCH CĐCS và thôi là đoàn viên công đoàn theo quy định pháp luật.

III. LƯU Ý VÀ LỜI KHUYÊN CHO CÁC BÊN LIÊN QUAN

a. Đối với Người lao động (Đoàn viên công đoàn):

* Sử dụng lá phiếu trách nhiệm: 

Khi tham gia bầu cử tại Đại hội, hãy sáng suốt lựa chọn những đồng nghiệp thực sự có "uy tín" và "bản lĩnh". Đừng bầu cho những người chỉ biết làm theo ý Giám đốc. Người đó sẽ là người trực tiếp thay mặt bạn để đàm phán lương, thưởng và bảo vệ bạn khi bị công ty chèn ép.

* Chủ động ứng cử: 

Nếu bạn thấy mình có đủ tâm huyết, năng lực vận động và muốn cống hiến cho tập thể, đừng ngần ngại làm hồ sơ tự ứng cử vào BCH CĐCS ngay cả khi bạn không được cử làm đại biểu chính thức.

b. Đối với Ban Chấp hành CĐCS đương nhiệm (Ban tổ chức Đại hội):

* Kiểm duyệt kỹ nhân sự: 

Trong quá trình thẩm tra tư cách người ứng cử, đề cử, Ban chấp hành cần rà soát cực kỳ cẩn thận. Phải kiên quyết gạch tên khỏi danh sách bầu cử những cá nhân thuộc diện quản lý doanh nghiệp, đặc biệt là những người đang nắm quyền ký hợp đồng lao động hoặc quyền quyết định tuyển dụng, sa thải.

* Cập nhật biến động nhân sự: 

Trong nhiệm kỳ, nếu có Ủy viên BCH nào được thăng chức lên làm Giám đốc, Tổng Giám đốc, phải lập tức làm thủ tục cho họ "thôi tham gia BCH" và tiến hành bầu bổ sung người khác để thay thế.

c. Đối với Người sử dụng lao động (Giới chủ):

* Không được can thiệp, thao túng: 

Pháp luật nghiêm cấm người sử dụng lao động có hành vi can thiệp, thao túng quá trình bầu cử của tổ chức đại diện người lao động. Bạn không được phép "cài cắm" người của mình hoặc dùng lợi ích vật chất/phi vật chất để mua chuộc, ép buộc người lao động phải bầu cho một cá nhân nhất định vào BCH CĐCS. Hãy tôn trọng quyền tự quyết của tập thể lao động để xây dựng một quan hệ lao động hài hòa, thực chất.

....