Ai (Trí tuệ nhân tạo) đe doạ cướp việc lao động trí óc, tỷ lệ thất nghiệp lên mức trên 10%?!

AI "cướp việc" của người lao động là một thực tế đang diễn ra trên toàn thế giới (minh hoạ)

CLB GĐNS tổng hợp

Thị trường lao động toàn cầu, đặc biệt là phân khúc lao động trí óc, đang đứng trước nguy cơ đối mặt với một "vòng xoáy tử thần" do sự bùng nổ của Trí tuệ Nhân tạo (AI). Theo kịch bản từ báo cáo của công ty Citrini Research, một thảm họa kinh tế có thể bắt đầu diễn ra từ đầu năm 2026 đến năm 2028, với nguy cơ đẩy tỷ lệ thất nghiệp lên mức trên 10% và làm sụp đổ tổng cầu của nền kinh tế khi người lao động mất đi nguồn thu nhập.

Phân tích về cơ chế dẫn đến kịch bản ảm đạm này cho thấy, AI đang ngày càng trở nên hoàn thiện và có chi phí rẻ hơn chỉ trong một thời gian ngắn. Điều này thúc đẩy các doanh nghiệp sa thải lượng lớn công nhân và nhân viên văn phòng để tiết kiệm chi phí, sau đó dùng chính khoản tiền này để tiếp tục nâng cấp hệ thống AI. Từ đây, một vòng phản hồi tiêu cực không thể dừng lại sẽ được hình thành: năng lực AI cải thiện dẫn đến sa thải tăng cường, người lao động mất việc làm sẽ thắt chặt chi tiêu, các công ty bán lẻ sụt giảm doanh thu lại tiếp tục đầu tư mạnh hơn vào AI nhằm bảo vệ biên lợi nhuận.

Hệ quả của quá trình này là sự xuất hiện của khái niệm "Ghost GDP" (GDP ma). Đây là tình trạng sản lượng kinh tế và lợi nhuận doanh nghiệp vẫn tăng trưởng ấn tượng trên các báo cáo, nhưng dòng tiền không thực sự lưu thông vào nền kinh tế thực, khiến phần lớn người dân không được hưởng lợi. Một ví dụ điển hình cho sức mạnh phá hủy của AI đối với lao động chuyên môn là việc công cụ Claude Code của Anthropic có khả năng thay thế công việc lập trình COBOL, khiến cổ phiếu của IBM bốc hơi 13% chỉ trong một ngày.

Tuy nhiên, khi đánh giá và nhìn nhận tổng thể, các nhà nghiên cứu nhấn mạnh đây chỉ là một kịch bản thảm họa có thể xảy ra chứ không phải là dự đoán chắc chắn về tương lai. Thị trường lao động năm 2026 cũng đang ghi nhận những luồng quan điểm và nhận định trái chiều:Góc nhìn lạc quan: Nhiều nhà kinh tế chỉ ra lỗ hổng trong kịch bản bi quan này, cho rằng nó mang tính đầu cơ cao. Dựa trên Định luật Say và các bài học lịch sử từ cách mạng công nghiệp đến kỷ nguyên máy tính, công nghệ mới thường tạo ra nhiều việc làm hơn là phá hủy. AI có thể đóng vai trò cung cấp công cụ mới cho người lao động, từ đó làm tăng tổng số lượng việc làm trong nền kinh tế.
Góc nhìn thận trọng: Ngược lại, những người ủng hộ báo cáo cảnh báo rằng tốc độ và quy mô thay đổi do AI mang lại lần này có thể khác biệt hoàn toàn về mặt chất, khiến những quy luật điều chỉnh của lịch sử không còn đủ sức ngăn chặn thảm họa.

Dự đoán về thời gian tới, dù kịch bản tăm tối nhất có trở thành hiện thực hay không, AI chắc chắn sẽ tái định hình cấu trúc kinh tế và thị trường việc làm. Tình hình này buộc các nhà hoạch định chính sách, doanh nghiệp và nhà đầu tư phải chuẩn bị các biện pháp đối phó nghiêm túc đối với những biến động xã hội sắp tới. Giải pháp được khuyến nghị ở hiện tại là không nên hoảng loạn, mà hãy tập trung vào các chiến lược dài hạn, ưu tiên những doanh nghiệp biết cách trao quyền và đưa AI vào ứng dụng hiệu quả trong tay chính đội ngũ nhân viên của họ.

....