(Công đoàn có trách nhiệm hỗ trợ pháp lý miễn phí cho Người lao động. (Minh hoạ)
Luật sư Trần Hồng Phong
Luật Công đoàn 2024 (có hiệu lực từ 1/7/2025) đã cụ thể hóa và mở rộng phạm vi của Công đoàn cơ sở trong vai trò hỗ trợ pháp lý từ khâu tư vấn, soạn thảo đến đại diện tố tụng. Việc luật xác định đây là một "quyền" của đoàn viên (Điều 21) tạo ra cơ chế bắt buộc tổ chức Công đoàn phải nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ để đáp ứng nhu cầu này. Điều này giúp xóa bỏ rào cản về chi phí pháp lý vốn là trở ngại lớn nhất khiến người lao động ngại ngần khi đòi quyền lợi.
Quy định tại Luật công đoàn 2024, sửa đổi bổ sung 2025:
Công đoàn có quyền và trách nhiệm trong hoạt động hỗ trợ pháp lý được quy định cụ thể qua các Điều sau:
> Điều 11, Khoản 10: Quy định Công đoàn tổ chức hoạt động hỗ trợ pháp lý bao gồm tư vấn pháp luật, hỗ trợ soạn thảo văn bản, hướng dẫn hòa giải, thương lượng; tham gia tố tụng với tư cách người bảo vệ quyền lợi hoặc đại diện ngoài tố tụng.
> Điều 11, Khoản 3 và 4: Công đoàn:
- Đại diện theo ủy quyền của người lao động khởi kiện vụ việc lao động tại Tòa án khi quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động bị vi phạm, trừ trường hợp pháp luật về tố tụng có quy định khác.
- Đại diện cho người lao động, tập thể người lao động tham gia tố tụng dân sự, hành chính trong vụ việc, vụ án lao động, hành chính, phá sản doanh nghiệp để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động, tập thể người lao động theo quy định của pháp luật.
> Điều 21, Khoản 6: Khẳng định quyền của đoàn viên công đoàn được hỗ trợ pháp lý miễn phí về các lĩnh vực: công đoàn, lao động, việc làm, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, an toàn vệ sinh lao động.
Ví dụ minh họa:
Tình huống: Anh A là công nhân tại một doanh nghiệp, bị công ty đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật với lý do "tái cơ cấu" nhưng không có phương án sử dụng lao động cụ thể. Anh A là đoàn viên công đoàn.
Hoạt động của Công đoàn: Ban chấp hành công đoàn cơ sở (hoặc cấp trên) cử cán bộ tư vấn cho anh A về các quy định bồi thường. Sau đó, Công đoàn hỗ trợ anh A soạn đơn khiếu nại và đại diện cho anh A tham gia các buổi hòa giải tại doanh nghiệp. Nếu hòa giải không thành, Công đoàn sẽ đại diện theo ủy quyền để khởi kiện doanh nghiệp ra Tòa án và cử người bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp cho anh A tại phiên tòa mà không thu phí.
Tình huống: Anh A là công nhân tại một doanh nghiệp, bị công ty đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật với lý do "tái cơ cấu" nhưng không có phương án sử dụng lao động cụ thể. Anh A là đoàn viên công đoàn.
Hoạt động của Công đoàn: Ban chấp hành công đoàn cơ sở (hoặc cấp trên) cử cán bộ tư vấn cho anh A về các quy định bồi thường. Sau đó, Công đoàn hỗ trợ anh A soạn đơn khiếu nại và đại diện cho anh A tham gia các buổi hòa giải tại doanh nghiệp. Nếu hòa giải không thành, Công đoàn sẽ đại diện theo ủy quyền để khởi kiện doanh nghiệp ra Tòa án và cử người bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp cho anh A tại phiên tòa mà không thu phí.
Trách nhiệm/Công việc của Giám đốc/Phòng Nhân sự trong việc thực thi luật
Trong bối cảnh Luật Công đoàn mới, Giám đốc nhân sự đóng vai trò quan trọng và là cầu nối trong việc triển khai và đảm bảo doanh nghiệp không vi phạm các quy định về quyền công đoàn của Người lao động.
Cụ thể, Giám đốc nhân sự cần phối hợp với Ban giám đốc triển khai những việc sau - thuộc trách nhiệm của Người sử dụng lao động, theo quy định tại Điều 25:
> Cung cấp thông tin minh bạch: Giám đốc nhân sự có trách nhiệm cung cấp đầy đủ, chính xác, kịp thời các thông tin liên quan đến việc thực hiện chính sách lao động khi Công đoàn đề nghị để phục vụ hoạt động hỗ trợ pháp lý.
> Phối hợp giải quyết tranh chấp: Giám đốc nhân sự cần chủ động phối hợp với Công đoàn tổ chức đối thoại, thương lượng và hòa giải tại cơ sở theo Điều 25, Khoản 8, nhằm giải quyết mâu thuẫn ngay từ ban đầu, tránh việc tranh chấp bị đẩy lên cấp tố tụng.
> Tuân thủ các hành vi bị nghiêm cấm: Giám đốc nhân sự phải đảm bảo quy trình kỷ luật, sa thải tại doanh nghiệp đúng pháp luật, tuyệt đối không có các hành vi phân biệt đối xử, sa thải hoặc kỷ luật người lao động vì lý do họ yêu cầu Công đoàn hỗ trợ pháp lý (vi phạm Điều 10),.
> Xây dựng cơ chế phối hợp: Chủ trì xây dựng quy chế phối hợp giữa người sử dụng lao động và Ban chấp hành công đoàn để tạo điều kiện cho cán bộ công đoàn thực hiện quyền hỗ trợ người lao động ngay tại nơi làm việc.
Trong bối cảnh Luật Công đoàn mới, Giám đốc nhân sự đóng vai trò quan trọng và là cầu nối trong việc triển khai và đảm bảo doanh nghiệp không vi phạm các quy định về quyền công đoàn của Người lao động.
Cụ thể, Giám đốc nhân sự cần phối hợp với Ban giám đốc triển khai những việc sau - thuộc trách nhiệm của Người sử dụng lao động, theo quy định tại Điều 25:
> Cung cấp thông tin minh bạch: Giám đốc nhân sự có trách nhiệm cung cấp đầy đủ, chính xác, kịp thời các thông tin liên quan đến việc thực hiện chính sách lao động khi Công đoàn đề nghị để phục vụ hoạt động hỗ trợ pháp lý.
> Phối hợp giải quyết tranh chấp: Giám đốc nhân sự cần chủ động phối hợp với Công đoàn tổ chức đối thoại, thương lượng và hòa giải tại cơ sở theo Điều 25, Khoản 8, nhằm giải quyết mâu thuẫn ngay từ ban đầu, tránh việc tranh chấp bị đẩy lên cấp tố tụng.
> Tuân thủ các hành vi bị nghiêm cấm: Giám đốc nhân sự phải đảm bảo quy trình kỷ luật, sa thải tại doanh nghiệp đúng pháp luật, tuyệt đối không có các hành vi phân biệt đối xử, sa thải hoặc kỷ luật người lao động vì lý do họ yêu cầu Công đoàn hỗ trợ pháp lý (vi phạm Điều 10),.
> Xây dựng cơ chế phối hợp: Chủ trì xây dựng quy chế phối hợp giữa người sử dụng lao động và Ban chấp hành công đoàn để tạo điều kiện cho cán bộ công đoàn thực hiện quyền hỗ trợ người lao động ngay tại nơi làm việc.
Kết luận
Quy định về hỗ trợ pháp lý miễn phí của Công đoàn là "lá chắn" quan trọng cho người lao động trong các tranh chấp lao động hiện nay. Đối với doanh nghiệp, việc Lãnh đạo công ty và Giám đốc nhân sự hiểu rõ và thực thi nghiêm túc các quy định này không chỉ là trách nhiệm pháp lý mà còn là cách thức quản trị rủi ro hiệu quả, giúp giảm thiểu các vụ kiện tụng kéo dài và xây dựng môi trường làm việc hài hòa, bền vững.
Đây là một quy định mang tính nhân văn và tiến bộ, giúp cân bằng vị thế giữa người lao động (bên yếu thế) và người sử dụng lao động (bên có ưu thế về nguồn lực tài chính và pháp lý). Hoạt động hỗ trợ pháp lý không chỉ bảo vệ cá nhân mà còn góp phần xây dựng quan hệ lao động thượng tôn pháp luật.
Quy định về hỗ trợ pháp lý miễn phí của Công đoàn là "lá chắn" quan trọng cho người lao động trong các tranh chấp lao động hiện nay. Đối với doanh nghiệp, việc Lãnh đạo công ty và Giám đốc nhân sự hiểu rõ và thực thi nghiêm túc các quy định này không chỉ là trách nhiệm pháp lý mà còn là cách thức quản trị rủi ro hiệu quả, giúp giảm thiểu các vụ kiện tụng kéo dài và xây dựng môi trường làm việc hài hòa, bền vững.
Đây là một quy định mang tính nhân văn và tiến bộ, giúp cân bằng vị thế giữa người lao động (bên yếu thế) và người sử dụng lao động (bên có ưu thế về nguồn lực tài chính và pháp lý). Hoạt động hỗ trợ pháp lý không chỉ bảo vệ cá nhân mà còn góp phần xây dựng quan hệ lao động thượng tôn pháp luật.
Tất nhiên, việc thực thi và tôn trọng những quy định trên sẽ có những khó khăn, trở ngại nhất định trong thực tiễn tại từng doanh nghiệp. Điều này đòi hỏi bản lĩnh của phía Công đoàn.
….
* Quy định tại Luật Công đoàn 2024, sửa đổi bổ sung 2025:
Điều 21. Quyền của đoàn viên công đoàn
1. Yêu cầu Công đoàn đại diện, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng khi bị xâm phạm.
2. Được thông tin, thảo luận, đề xuất và biểu quyết công việc của Công đoàn.
3. Được tuyên truyền, phổ biến về đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước liên quan đến công đoàn, người lao động và quy định của Công đoàn.
4. Ứng cử, đề cử, bầu cử cơ quan lãnh đạo của Công đoàn theo quy định của Luật này và Điều lệ Công đoàn Việt Nam.
5. Chất vấn cán bộ lãnh đạo công đoàn các cấp, kiến nghị xử lý kỷ luật cán bộ công đoàn có sai phạm theo quy định của Điều lệ Công đoàn Việt Nam.
6. Được Công đoàn hỗ trợ pháp lý miễn phí pháp luật về công đoàn, lao động, việc làm, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế, an toàn, vệ sinh lao động, cán bộ, công chức, viên chức.
7. Được Công đoàn tư vấn, hướng dẫn, hỗ trợ tìm việc làm, học nghề, nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, kỹ năng nghề nghiệp; được thăm hỏi, giúp đỡ khi ốm đau, thai sản, khó khăn, hoạn nạn và thụ hưởng các hoạt động chăm lo, phúc lợi khác do Công đoàn thực hiện.
8. Được tham gia hoạt động văn hóa, thể thao, tham quan, du lịch do Công đoàn tổ chức hoặc phối hợp tổ chức.
9. Đề xuất với Công đoàn kiến nghị cơ quan, tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã về việc thực hiện chế độ, chính sách, pháp luật đối với người lao động.
10. Được thụ hưởng chính sách thuê nhà ở xã hội của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam.
11. Được tuyên dương, khen thưởng khi có thành tích trong lao động, sản xuất và hoạt động công đoàn.
12. Quyền khác theo quy định của pháp luật có liên quan và Điều lệ Công đoàn Việt Nam.
.......
….
* Quy định tại Luật Công đoàn 2024, sửa đổi bổ sung 2025:
Điều 21. Quyền của đoàn viên công đoàn
1. Yêu cầu Công đoàn đại diện, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng khi bị xâm phạm.
2. Được thông tin, thảo luận, đề xuất và biểu quyết công việc của Công đoàn.
3. Được tuyên truyền, phổ biến về đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước liên quan đến công đoàn, người lao động và quy định của Công đoàn.
4. Ứng cử, đề cử, bầu cử cơ quan lãnh đạo của Công đoàn theo quy định của Luật này và Điều lệ Công đoàn Việt Nam.
5. Chất vấn cán bộ lãnh đạo công đoàn các cấp, kiến nghị xử lý kỷ luật cán bộ công đoàn có sai phạm theo quy định của Điều lệ Công đoàn Việt Nam.
6. Được Công đoàn hỗ trợ pháp lý miễn phí pháp luật về công đoàn, lao động, việc làm, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế, an toàn, vệ sinh lao động, cán bộ, công chức, viên chức.
7. Được Công đoàn tư vấn, hướng dẫn, hỗ trợ tìm việc làm, học nghề, nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, kỹ năng nghề nghiệp; được thăm hỏi, giúp đỡ khi ốm đau, thai sản, khó khăn, hoạn nạn và thụ hưởng các hoạt động chăm lo, phúc lợi khác do Công đoàn thực hiện.
8. Được tham gia hoạt động văn hóa, thể thao, tham quan, du lịch do Công đoàn tổ chức hoặc phối hợp tổ chức.
9. Đề xuất với Công đoàn kiến nghị cơ quan, tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã về việc thực hiện chế độ, chính sách, pháp luật đối với người lao động.
10. Được thụ hưởng chính sách thuê nhà ở xã hội của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam.
11. Được tuyên dương, khen thưởng khi có thành tích trong lao động, sản xuất và hoạt động công đoàn.
12. Quyền khác theo quy định của pháp luật có liên quan và Điều lệ Công đoàn Việt Nam.
.......
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét