Tự ý chấm dứt hợp đồng đào tạo và sử dụng vận động viên, có phải bồi thường cho Cơ quan chủ quản?

Việc đơn phương chấm dứt hợp đồng có thể bị xác định là hành vi "vi phạm hợp đồng" trong một số trường hợp cụ thể (ảnh minh họa)

Hỏi: Thưa luật sư, bạn tôi là vận động viên, được ký "Hợp đồng đào tạo và sử dụng vận động viên", xác định thời hạn là 5 năm (không phải hợp đồng lao động). Nay anh ấy muốn chuyển sang thi đấu cho đơn vị khác, nên đã làm đơn xin chấm dứt hợp đồng và báo trước cho đơn vị chủ quản 3 ngày. Nhưng đơn vị chủ quản không chấp nhận đơn xin nghỉ việc của bạn tôi và bạn tôi nghỉ việc sau đó 3 ngày. Trong hợp đồng hai bên ký có điều khoản nêu: nếu đơn phương chấm dứt hợp đồng sẽ bồi hoàn tất cả chi phí đào tạo. Xin hỏi: Bạn tôi chấm dứt Hợp đồng đào tạo như vậy là đúng hay sai? Bạn tôi có phải bị bồi hoàn theo các điều khoản hợp đồng hay không? Hình thức này có xử lý giống Hợp đồng lao động hay không? Xin được hồi âm và cảm ơn (T. Nguyễn)

Luật sư Trần Hồng Phong trả lời:

Do không có điều kiện xem nội dung bản "Hợp đồng đào tạo và sử dụng vận động viên" (vì bạn không gửi kèm), nên những ý trao đổi của tôi dưới đây chỉ mang tính nhận định và tham khảo thôi bạn nhé.

Trước hết, tôi nhận xét giữa hai bên: bạn của bạn (sau đây gọi là anh A) và bên Cơ quan chủ quản có quan hệ hợp đồng lao động ("sử dụng vận động viên") và quan hệ hợp đồng đào tạo nghề ("đào tạo").  

Thông thường, chỉ khi anh A được xem là "người lao động", thì bên sử dụng lao động (Cơ quan chủ quản) mới bỏ chi phí ra để đào tạo cho mục đích sử dụng (thi đấu) và ký hợp đồng đào tạo. 

Do quan hệ giữa hai bên có cả hai yếu tố: vừa là hợp đồng lao động, vừa là hợp đồng đào tạo, nên các vấn đề liên quan sẽ được giải quyết theo cả hai tiêu chí này - đều có quy định trong Bộ luật lao động 2019.

Sau đây, tôi sẽ tập trung nói về yếu tố "hợp đồng đào tạo" giữ hai bên. Đây là vấn đề chính mà bạn quan quan tâm.

1. Luật cho phép hai bên thoả thuận về "Hợp đồng đào tạo nghề", trong đó ràng buộc về thời hạn cam kết phải làm việc sau khi đào tạo nghề, việc hoàn trả chi phí đào tạo:

Tại Điều 62 Bộ luật lao động 2019 quy định như sau (nguyên văn): 

Điều 62. Hợp đồng đào tạo nghề giữa người sử dụng lao động, người lao động và chi phí đào tạo nghề

1. Hai bên phải ký kết hợp đồng đào tạo nghề trong trường hợp người lao động được đào tạo nâng cao trình độ, kỹ năng nghề, đào tạo lại ở trong nước hoặc nước ngoài từ kinh phí của người sử dụng lao động, kể cả kinh phí do đối tác tài trợ cho người sử dụng lao động.

Hợp đồng đào tạo nghề phải làm thành 02 bản, mỗi bên giữ 01 bản.

2. Hợp đồng đào tạo nghề phải có các nội dung chủ yếu sau đây:

a) Nghề đào tạo;

b) Địa điểm, thời gian và tiền lương trong thời gian đào tạo;

c) Thời hạn cam kết phải làm việc sau khi được đào tạo;

d) Ghi phí đào tạo và trách nhiệm hoàn trả chi phí đào tạo;

đ) Trách nhiệm của người sử dụng lao động;

e) Trách nhiệm của người lao động.

3. Chi phí đào tạo bao gồm các khoản chi có chứng từ hợp lệ về chi phí trả cho người dạy, tài liệu học tập, trường, lớp, máy, thiết bị, vật liệu thực hành, các chi phí khác hỗ trợ cho người học và tiền lương, tiền đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp cho người học trong thời gian đi học. Trường hợp người lao động được gửi đi đào tạo ở nước ngoài thì chi phí đào tạo còn bao gồm chi phí đi lại, chi phí sinh hoạt trong thời gian đào tạo. 

Qua quy định trên và thông tin của bạn, cho thấy giữa hai bên đã ký một "Hợp đồng đào tạo nghề", dù tên gọi không tuyệt đối chính xác như luật quy định. Như vậy hai bên có trách nhiệm tôn trọng và thực hiện đúng nội dung hợp đồng đã ký.

Trường hợp nội dung hợp đồng đã ký có những điểm không đúng/trái qui định tại Điều 62, hoặc không ghi vào trong hợp đồng - thì trong quá trình thực hiện hoặc giải quyết tranh chấp, sẽ căn cứ vào quy định tại Điều 62 và những quy định liên quan khác để giải quyết (ở đây là Bộ luật lao động 2019, Bộ luật dân sự 2015...).

2. Anh A có dấu hiệu vi phạm hợp đồng đào tạo nghề, nên có trách nhiệm hoàn trả chi phí đào tạo và có thể phải bồi thường thiệt hại cho phía Cơ quan chủ quản:

Vì anh A đã có hành vi đơn phương chấm dứt hợp đồng và đây là dấu hiệu vi phạm hợp đồng, nên về nguyên tắc anh A có trách nhiệm hoàn trả cho phí đào tạo mà phía Cơ quan chủ quản đã bỏ ra (có chứng từ đầy đủ, thực chất). Việc hoàn trả như thế nào: 100%, hay 50% hay 20% - tuỳ thuộc vào nội dung thoả thuận trong hợp đồng và thực tế.

Thông thường, trong một hợp đồng nói chung (dân sự hay, đào tạo, lao động), đều sẽ có quy định về trường hợp mỗi bên được quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng trước thời hạn, về việc bồi thường thiệt hại và chi phí đào tạo khi vi phạm hợp đồng. Chẳng hạn như anh A ký hợp đồng có thời hạn 5 năm, nhưng đã thi đấu/làm việc cho Cơ quan chủ quan được 3 năm, thì mức bồi hoàn sẽ giảm theo tỷ lệ tương ứng. Tương tự, việc bồi thường "thiệt hại" (nếu có) phải là những thiệt hại có thật, chứng minh được. 

3. Có xử lý giống như hợp đồng lao động không?

Như đã phân tích ở trên, do hợp đồng đã ký giữa hai bên là sự tổng hợp của cả 2 yếu tố: vừa có quan hệ hợp đồng lao động, vừa có quan hệ hợp đồng đào tạo nghề. Do vậy:

* Về yếu tố hợp đồng lao động: Cơ quan chủ quản có quyền xử lý và áp dụng theo quy định về hợp đồng lao động tại Bộ luật lao động 2019:

Trong bối cảnh anh A đã nghỉ như hiện nay, nếu xét theo hợp đồng lao động, thì anh A có dấu hiệu vi phạm kỷ luật lao động, anh A có thể sẽ bị kỷ luật sa thải chẳng hạn. Việc giải quyết yếu tố lao động như thế nào, là theo quan điểm và đánh giá của Cơ quan chủ quản. 

Nhưng về nguyên tắc, họ có quyền xem xét và xử lý theo quy định về hợp đồng lao động - đối với yếu tố "hợp đồng lao động" giữa hai bên.

* Về yếu tố hợp đồng đào tạo nghề: giải quyết theo nội dung đã thoả thuận trong hợp đồng và Điều 62:

(Như đã phân tích ở trên).

....