Nghỉ trong giờ làm việc & Nghỉ chuyển ca

Làm việc phải có nghỉ ngơi. Làm căng quá không ai chịu nổi (ảnh minh hoạ)

Hoa Văn 

Thời giờ nghỉ ngơi trong quá trình làm việc không chỉ là nhu cầu sinh lý tất yếu để người lao động (NLĐ) tái tạo sức lao động mà còn là yếu tố quyết định đến an toàn lao động và năng suất của doanh nghiệp. Để điều chỉnh vấn đề này, Bộ luật Lao động 2019 và Nghị định 145/2020/NĐ-CP đã thiết lập các quy tắc rõ ràng về "Nghỉ trong giờ làm việc" và "Nghỉ chuyển ca".

I. QUY ĐỊNH VỀ NGHỈ TRONG GIỜ LÀM VIỆC

Pháp luật chia thời gian nghỉ trong giờ làm việc thành các quy tắc khác nhau tùy thuộc vào tổng số giờ làm việc, khung giờ làm việc (ngày/đêm) và cách thức tổ chức ca làm việc.

1. Thời gian nghỉ tối thiểu (Điều 109 Bộ luật Lao động 2019):

- Làm việc ban ngày: NLĐ làm việc từ 06 giờ trở lên trong một ngày thì được nghỉ giữa giờ ít nhất 30 phút liên tục.

- Làm việc ban đêm: NLĐ làm việc ban đêm thì được nghỉ giữa giờ ít nhất 45 phút liên tục. Cụ thể hơn, theo Nghị định 145/2020/NĐ-CP, thời gian nghỉ 45 phút này được áp dụng đối với NLĐ làm việc từ 06 giờ trở lên trong một ngày, trong đó có ít nhất 03 giờ làm việc trong khung giờ làm việc ban đêm (từ 22 giờ đến 06 giờ sáng hôm sau).

2. Nghỉ giữa giờ có được tính là thời giờ làm việc có hưởng lương không? 

Đây là vấn đề được quan tâm nhất. Pháp luật phân định rất rõ ràng:

* Đối với ca làm việc liên tục: 

Thời gian nghỉ giữa giờ (30 phút hoặc 45 phút) được tính vào giờ làm việc hưởng lương. Một ca làm việc được coi là "ca liên tục" khi đáp ứng đủ 02 điều kiện: 

(1) NLĐ làm việc trong ca từ 06 giờ trở lên; và 

(2) Thời gian chuyển tiếp giữa hai ca làm việc liền kề không quá 45 phút.

* Đối với làm việc giờ hành chính/ca không liên tục: 

Thời gian nghỉ giữa giờ không đương nhiên được tính vào giờ làm việc hưởng lương. Tuy nhiên, pháp luật khuyến khích các bên thương lượng để tính thời gian nghỉ này vào giờ làm việc.

3. Vị trí đặt thời gian nghỉ và các đợt nghỉ giải lao:

* Không được ăn bớt thời gian: 

Người sử dụng lao động (NSDLĐ) có quyền quyết định thời điểm nghỉ, nhưng tuyệt đối không được bố trí thời gian nghỉ này vào thời điểm bắt đầu hoặc kết thúc ca làm việc. (Ví dụ: Không thể cho nhân viên về sớm 30 phút và gọi đó là nghỉ giữa giờ).

* Nghỉ giải lao thêm: 

Ngoài thời gian nghỉ giữa giờ nêu trên, NSDLĐ phải bố trí cho NLĐ các đợt nghỉ giải lao và ghi vào nội quy lao động.

II. QUY ĐỊNH VỀ NGHỈ CHUYỂN CA

Đối với những doanh nghiệp tổ chức làm việc theo ca (ít nhất 02 người hoặc 02 nhóm người thay phiên nhau làm việc trên cùng một vị trí trong 24 giờ liên tục), việc sắp xếp lịch làm việc phải tuân thủ nghiêm ngặt thời gian nghỉ chuyển ca.

Căn cứ Điều 110 Bộ luật Lao động 2019, người lao động làm việc theo ca được nghỉ ít nhất 12 giờ trước khi chuyển sang ca làm việc khác. Quy định này nhằm đảm bảo NLĐ có đủ thời gian về nhà nghỉ ngơi, ngủ đủ giấc trước khi quay lại nhà máy, tránh tình trạng làm việc kiệt sức gây ra tai nạn lao động.

III. VÍ DỤ MINH HỌA

* Tình huống 1 (Làm việc hành chính - Nghỉ không tính vào giờ làm việc): 

Anh A làm việc văn phòng từ 08h00 đến 17h00. Công ty cho nghỉ trưa từ 12h00 đến 13h00. 

Đây không phải là làm việc theo ca liên tục. Do đó, 1 giờ nghỉ trưa này không được tính vào giờ làm việc có hưởng lương (trừ khi công ty có chính sách tốt hơn). Thời gian làm việc thực tế hưởng lương của anh A vẫn là 8 tiếng/ngày.

* Tình huống 2 (Làm ca liên tục - Nghỉ tính vào giờ làm việc): 

Nhà máy B tổ chức 3 ca làm việc/ngày: 

- Ca 1 (06h-14h), 

- Ca 2 (14h-22h), 

- Ca 3 (22h-06h sáng hôm sau). 

Thời gian chuyển ca là 0 phút (đáp ứng điều kiện chuyển tiếp không quá 45 phút). Công nhân làm Ca 1 được bố trí nghỉ ăn cơm 30 phút. 30 phút này được tính là thời gian làm việc có hưởng lương. Công nhân làm Ca 3 được nghỉ 45 phút, cũng được tính vào giờ làm việc.

* Tình huống 3 (Vi phạm nghỉ chuyển ca): 

Chị C làm ca 2 (kết thúc lúc 22h00 ngày Chủ Nhật). Sáng Thứ Hai, quản lý xếp chị C làm Ca 1 (bắt đầu lúc 06h00). 

> Đánh giá: Quản lý đã xếp lịch sai luật. Khoảng cách từ 22h00 đêm hôm trước đến 06h00 sáng hôm sau chỉ là 8 tiếng, vi phạm quy định "phải nghỉ ít nhất 12 giờ trước khi chuyển ca" tại Điều 110 BLLĐ 2019.

IV. BÌNH LUẬN VÀ ĐÁNH GIÁ 

1. Quy định rõ ràng, bảo vệ thực chất: 

So với các luật trước đây, BLLĐ 2019 và Nghị định 145/2020/NĐ-CP đã định lượng hóa khái niệm "ca liên tục" bằng con số cụ thể ("chuyển tiếp không quá 45 phút"). Điều này giúp chấm dứt những tranh cãi dai dẳng giữa doanh nghiệp và NLĐ về việc lúc nào thì giờ ăn trưa/ăn giữa ca được tính tiền lương, lúc nào thì không.

2. Ngăn chặn hành vi lách luật của doanh nghiệp: 

Quy định "không được bố trí thời gian nghỉ vào lúc bắt đầu hoặc kết thúc ca làm việc" là một chốt chặn pháp lý thông minh. Nó triệt tiêu mánh khóe của một số nhà máy ép công nhân làm liên tục 8 tiếng không nghỉ, sau đó cho về sớm 30 phút để đối phó với Thanh tra lao động.

3. Khó khăn trong vận hành ca sản xuất: 

Quy định "nghỉ chuyển ca 12 tiếng" đôi khi gây khó khăn cho việc xếp ca của các doanh nghiệp, đặc biệt khi có nhân sự nghỉ ốm đột xuất khiến quản lý phải nhờ công nhân ca trước ở lại "đảo ca". Việc này đòi hỏi các hệ thống quản trị nhân sự (phần mềm chấm công) phải cực kỳ linh hoạt và có tính năng cảnh báo vi phạm thời gian nghỉ chuyển ca.

V. LƯU Ý VÀ LỜI KHUYÊN CHO CÁC BÊN LIÊN QUAN

a. Đối với Người sử dụng lao động (Bộ phận HR / Quản đốc xưởng):

* Cụ thể hóa vào Nội quy lao động: 

Bạn bắt buộc phải ghi rõ thời điểm các đợt nghỉ giải lao, thời điểm bắt đầu/kết thúc ca làm việc và nghỉ chuyển ca vào Nội quy lao động. Đây là căn cứ hợp pháp duy nhất để giải quyết tranh chấp.

* Rà soát lịch xếp ca (Roster): 

Hãy cài đặt phần mềm nhân sự cảnh báo nguyên tắc "12 giờ nghỉ". Đừng để tình trạng công nhân vừa tan ca 3 đêm qua lại phải đi làm ca 2 chiều nay nếu khoảng cách chưa đủ 12 tiếng.

* Lưu ý thời gian ban đêm: 

Nếu nhân viên làm việc có từ 3 tiếng trở lên lọt vào khung giờ 22h - 06h, bạn bắt buộc phải cho họ nghỉ giữa ca 45 phút, thay vì 30 phút như ca ngày.

b. Đối với Người lao động:

* Hiểu đúng về việc được trả lương giờ nghỉ: 

Đừng so bì tại sao công nhân dưới xưởng nghỉ ăn cơm được tính lương mà nhân viên văn phòng lại bị trừ giờ nghỉ trưa. Đó là vì xưởng làm "ca liên tục" (giao ca không quá 45 phút), còn văn phòng thì không.

* Sử dụng quyền từ chối: 

Nếu quản lý xếp lịch buộc bạn phải làm ca mới khi bạn chưa được nghỉ đủ 12 tiếng kể từ ca trước, bạn có quyền ý kiến vì điều đó vi phạm quy định an toàn lao động. Làm việc trong tình trạng thiếu ngủ là nguyên nhân hàng đầu gây tai nạn lao động nghiêm trọng.

* Bảo vệ quyền nghỉ ngơi thực tế: 

Nếu công ty ép bạn làm liên tục không nghỉ giữa giờ và hứa sẽ cho "về sớm 30 phút bù lại", hãy khiếu nại ngay với Công đoàn cơ sở, vì pháp luật nghiêm cấm hành vi đổi thời gian nghỉ giữa ca ra đầu hoặc cuối ca làm việc.

....