Trợ cấp thôi việc, trợ cấp mất việc làm & Cách tính trợ cấp thôi việc, mất việc làm

Khi thôi việc hoặc bị mất việc làm, NLĐ được NSDLĐ chi trả khoản tiền "trợ cấp thôi việc" hoặc "trợ cấp mất việc làm" cho khoảng thời gian không/chưa tham gia bảo hiểm thất nghiệp (ảnh minh hoạ) 

Ls. Trần Hồng Phong giới thiệu 

Trợ cấp thôi việc và trợ cấp mất việc làm là hai chế độ hoàn toàn khác nhau nhưng thường bị nhầm lẫn trong quan hệ lao động. Đây là khoản tiền do người sử dụng lao động (NSDLĐ) chi trả nhằm hỗ trợ người lao động (NLĐ) một phần tài chính khi chấm dứt hợp đồng lao động (HĐLĐ). Dưới đây là phân tích chi tiết dựa trên Bộ luật Lao động 2019 và Nghị định 145/2020/NĐ-CP.

I. QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ ĐIỀU KIỆN HƯỞNG

1. Trợ cấp thôi việc (Khoản 1 Điều 46 Bộ luật Lao động 2019)

* Điều kiện thời gian: 

NLĐ đã làm việc thường xuyên cho NSDLĐ từ đủ 12 tháng trở lên.

* Trường hợp áp dụng: 

HĐLĐ chấm dứt thuộc các trường hợp thông thường như: Hết hạn HĐLĐ, hai bên thỏa thuận chấm dứt, đơn phương chấm dứt HĐLĐ hợp pháp, hoàn thành công việc, NSDLĐ chết/chấm dứt hoạt động.

* Trường hợp KHÔNG được hưởng trợ cấp thôi việc:

- NLĐ đủ điều kiện hưởng lương hưu.

- NLĐ bị sa thải hoặc NLĐ tự ý bỏ việc mà không có lý do chính đáng từ 05 ngày làm việc liên tục trở lên.

- Đặc biệt, nếu NLĐ đơn phương chấm dứt HĐLĐ trái pháp luật (như nghỉ ngang không báo trước), NLĐ sẽ bị tước hoàn toàn quyền nhận trợ cấp thôi việc.

2. Trợ cấp mất việc làm (Khoản 1 Điều 47 Bộ luật Lao động 2019)

* Điều kiện thời gian: 

NLĐ đã làm việc thường xuyên cho NSDLĐ từ đủ 12 tháng trở lên.

* Trường hợp áp dụng: 

Chế độ này chỉ phát sinh khi NLĐ bị mất việc làm do những nguyên nhân khách quan từ phía doanh nghiệp, cụ thể:

- Thay đổi cơ cấu, công nghệ (thay đổi tổ chức, máy móc, cơ cấu sản phẩm) hoặc vì lý do kinh tế (khủng hoảng, suy thoái).

- Chia, tách, hợp nhất, sáp nhập; bán, cho thuê, chuyển đổi loại hình doanh nghiệp; chuyển nhượng tài sản.

II. CÁCH TÍNH TRỢ CẤP THÔI VIỆC VÀ MẤT VIỆC LÀM

1. Mức hưởng (Công thức tính)

* Đối với Trợ cấp thôi việc: 

Mỗi năm làm việc được tính bằng một nửa (0,5) tháng tiền lương.

* Đối với Trợ cấp mất việc làm: 

Mỗi năm làm việc được trả 01 tháng tiền lương, nhưng có mức sàn bảo vệ là ít nhất bằng 02 tháng tiền lương. (Nghĩa là dù NLĐ tính ra chỉ được hưởng dưới 2 tháng, pháp luật vẫn buộc NSDLĐ trả tròn 2 tháng).

2. Thời gian làm việc để tính trợ cấp (Khoản 3 Điều 8 Nghị định 145/2020/NĐ-CP) 

Thời gian làm việc để tính trợ cấp = Tổng thời gian đã làm việc thực tế trừ đi (-) Thời gian đã tham gia Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) trừ đi (-) Thời gian đã được chi trả trợ cấp.

Tổng thời gian làm việc thực tế bao gồm: Thời gian trực tiếp làm việc, thời gian thử việc, thời gian nghỉ ốm đau, thai sản, nghỉ hằng tuần, nghỉ phép năm, thời gian ngừng việc không do lỗi của NLĐ.

* Nguyên tắc làm tròn: 

Thời gian tính trợ cấp nếu có tháng lẻ ít hơn hoặc bằng 06 tháng được tính bằng 1/2 năm; trên 06 tháng được tính bằng 01 năm làm việc.

3. Tiền lương làm căn cứ tính trợ cấp

- Là tiền lương bình quân của 06 tháng liền kề theo HĐLĐ trước khi NLĐ thôi việc hoặc mất việc làm.

- Trường hợp NLĐ làm việc theo nhiều HĐLĐ kế tiếp nhau, tiền lương tính trợ cấp là tiền lương bình quân của 06 tháng liền kề trước khi chấm dứt HĐLĐ cuối cùng.

4. Thời hạn thanh toán 

NSDLĐ phải thanh toán đầy đủ các khoản trợ cấp này trong thời hạn 14 ngày làm việc kể từ ngày chấm dứt HĐLĐ; một số trường hợp đặc biệt (như thay đổi cơ cấu, sáp nhập, thiên tai) có thể kéo dài nhưng không được quá 30 ngày.

III. VÍ DỤ MINH HỌA

* Tình huống 1 (Tính Trợ cấp thôi việc): 

Anh A làm việc tại Công ty X từ ngày 01/01/2018. Mức lương bình quân 6 tháng cuối của anh là 10.000.000 VNĐ/tháng. Đến 31/05/2023, anh A xin nghỉ việc hợp pháp.Tổng thời gian làm việc thực tế: 5 năm 5 tháng.

> Thời gian đã đóng BHTN: Công ty X đã đóng BHTN cho anh A được 5 năm (từ 01/06/2018 đến 31/05/2023). Khoảng thời gian từ 01/01/2018 đến 31/05/2018 (5 tháng) anh A thử việc và chờ ký HĐLĐ nên chưa đóng BHTN.

> Thời gian tính trợ cấp: 5 năm 5 tháng - 5 năm = 5 tháng.

> Làm tròn: 5 tháng > 6 tháng > Làm tròn thành 0,5 năm.

> Tiền trợ cấp thôi việc = 0,5 năm x (0,5 x 10.000.000) = 2.500.000 VNĐ.

* Tình huống 2 (Tính Trợ cấp mất việc làm): 

Chị B làm việc tại Công ty Y từ 01/01/2021 đến 31/03/2022 (Tổng thời gian 1 năm 3 tháng) với mức lương bình quân 6 tháng cuối là 8.000.000 VNĐ. Tháng 04/2022, Công ty Y thu hẹp sản xuất do khủng hoảng kinh tế, buộc phải cho chị B thôi việc. 

Công ty đã đóng BHTN cho chị B đúng 1 năm.Thời gian tính trợ cấp: 1 năm 3 tháng - 1 năm (đã đóng BHTN) = 3 tháng.

Làm tròn: 3 tháng > 6 tháng > Làm tròn thành 0,5 năm.

Mức tính trợ cấp theo lý thuyết = 0,5 năm x 1 tháng lương = 0,5 x 8.000.000 = 4.000.000 VNĐ.

Tuy nhiên, pháp luật quy định trợ cấp mất việc làm ít nhất bằng 02 tháng tiền lương.

Tiền trợ cấp mất việc làm thực nhận = 2 x 8.000.000 = 16.000.000 VNĐ.

IV. LƯU Ý VÀ LỜI KHUYÊN CHO CÁC BÊN LIÊN QUAN

a. Đối với Người sử dụng lao động (Ban Giám đốc, Bộ phận HR):

* Phân biệt rõ Thôi việc và Mất việc: 

Đừng đánh đồng hai khái niệm này. Nếu bạn cắt giảm nhân sự do thay đổi sơ đồ tổ chức, cắt giảm chi phí (lý do kinh tế), bạn phải lập Phương án sử dụng lao động và chi trả Trợ cấp mất việc làm (1 tháng lương/năm, min 2 tháng),,, chứ không phải Trợ cấp thôi việc (0,5 tháng lương/năm). Việc trả sai sẽ dẫn đến khiếu kiện.

* Lưu ý thời gian thử việc: 

Rất nhiều doanh nghiệp quên tính thời gian thử việc vào "tổng thời gian làm việc thực tế". Vì thời gian thử việc không đóng BHTN, nên khi NLĐ nghỉ việc, doanh nghiệp bắt buộc phải thanh toán trợ cấp thôi việc cho khoảng thời gian 1-2 tháng thử việc này (nếu làm tròn lên sẽ tương đương 0,5 năm).

* Tuân thủ thời hạn: 

Hãy thanh toán các khoản này trong vòng 14 ngày làm việc. Việc cố tình chây ì có thể khiến doanh nghiệp bị Thanh tra lao động xử phạt hành chính.

b. Đối với Người lao động:

* Tuân thủ thời hạn báo trước: 

Khi muốn nghỉ việc, bạn bắt buộc phải báo trước theo đúng thời gian quy định (thường là 30 ngày với HĐLĐ xác định thời hạn, 45 ngày với HĐLĐ vô thời hạn). Nếu bạn nghỉ ngang, bạn sẽ mang danh "đơn phương chấm dứt HĐLĐ trái pháp luật", lúc này bạn không những bị mất Trợ cấp thôi việc mà còn phải bồi thường nửa tháng tiền lương cho công ty,.

* Kiểm tra quá trình đóng BHTN: 

Trợ cấp thôi việc của doanh nghiệp chỉ là phần bổ sung cho những tháng không đóng BHTN. Khoản tiền lớn nhất của bạn nằm ở Quỹ BHTN của Nhà nước. Hãy chắc chắn rằng công ty đã đóng đủ BHTN hằng tháng cho bạn và nhớ yêu cầu công ty chốt Sổ bảo hiểm xã hội đúng hạn để bạn kịp làm hồ sơ hưởng Trợ cấp thất nghiệp trong vòng 3 tháng kể từ ngày nghỉ việc.

.....