Công ty có quyền giữ chứng chỉ đào tạo của nhân viên khi chi phí học do công ty bỏ ra?

NSDLĐ có quyền đưa ra yêu cầu bồi thường chi phí đào tạo, nêu rõ trong văn bản thoả thuận giữa hai bên (ảnh minh hoạ)

Hỏi: Kính gửi quý luật sư. Công ty tôi chuyên về mua bán mỹ phẩm. Thời gian tới công ty tôi có cho một số nhân viên được tham gia lớp đào tạo chuyên môn nâng cao (chi phí đào tạo do công ty bỏ ra). Để tránh trường hợp nhân viên nghỉ việc sau khi đào tạo xong, công ty tôi có ý định sẽ giữ toàn bộ chứng chỉ đào tạo (bản chính) của người đó, và chỉ cấp bản photo khi họ thôi việc (và có yêu cầu). Vậy công ty tôi có làm sai luật không? Nhờ luật sư tư vấn giúp. Xin chân thành cám ơn (Nguyen Kh.)

Luật sư Trần Hồng Phong trả lời:

Về thắc mắc của bạn, tôi có ý kiến trao đổi như sau:

Điều đầu tiên cần khẳng định, là việc công ty bạn giữ hoặc có ý định giữ chứng chỉ đào tạo của nhân viên là hành vi không đúng, vi phạm quy định pháp luật.

Theo quy định tại khoản 1 Điều 17 Bộ luật Lao động 2019 về các hành vi người sử dụng lao động không được làm khi giao kết, thực hiện hợp đồng lao động, pháp luật nghiêm cấm hành vi: "Giữ bản chính giấy tờ tùy thân, văn bằng, chứng chỉ của người lao động".

Phân tích: Mặc dù công ty là bên chi trả toàn bộ chi phí đào tạo, nhưng chứng chỉ chuyên môn nâng cao mang tên người lao động là giấy tờ thuộc sở hữu cá nhân của họ. Việc công ty dùng biện pháp "giữ bản chính" làm con tin để ép người lao động không được nghỉ việc là hành vi trái pháp luật. Nếu thực hiện, công ty có thể bị cơ quan thanh tra lao động xử phạt vi phạm hành chính, đồng thời phải buộc trả lại bản chính chứng chỉ cho người lao động.

Để bảo vệ quyền lợi chính đáng của công ty (đầu tư chi phí đào tạo mà không sợ bị mất nhân sự), công ty không cần và không được phép giữ chứng chỉ. Thay vào đó, công ty bắt buộc phải ký "Hợp đồng đào tạo nghề" với người lao động trước khi cử họ đi học (đào tạo). Cơ sở pháp lý của việc này là Điều 62 Bộ luật Lao động 2019, quy định hai bên phải ký kết hợp đồng đào tạo nghề trong trường hợp người lao động được đào tạo nâng cao trình độ, kỹ năng nghề ở trong nước hoặc nước ngoài từ kinh phí của người sử dụng lao động.

Trong Hợp đồng đào tạo nghề này, công ty cần quy định rõ ràng các điều khoản sau để ràng buộc người lao động: 

- Chi phí đào tạo cụ thể: Ghi rõ số tiền công ty tài trợ (bao gồm học phí, tài liệu, tiền lương, bảo hiểm trong thời gian đi học...).

- Thời hạn cam kết làm việc: Yêu cầu người lao động cam kết phải làm việc cho công ty một khoảng thời gian nhất định sau khi học xong (ví dụ: 1 năm, 2 năm...).

- Trách nhiệm bồi hoàn chi phí: Ghi rõ vào hợp đồng trên nguyên tắc thoả thuận trước: Nếu người lao động đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động trước thời hạn cam kết, người lao động có trách nhiệm phải hoàn trả lại toàn bộ (hoặc một phần theo tỷ lệ) chi phí đào tạo cho công ty.

Tóm lại: Thay vì làm sai luật bằng cách giữ bản chính chứng chỉ, công ty hãy sử dụng công cụ hợp pháp là "Hợp đồng đào tạo nghề". Khi có bản hợp đồng này, nếu nhân viên học xong mà cố tình nghỉ việc ngang, công ty hoàn toàn có đủ cơ sở pháp lý để yêu cầu họ đền bù lại số tiền đào tạo đã bỏ ra theo đúng quy định tại khoản 3 Điều 40 Bộ luật Lao động 2019.

Chúc công ty bạn áp dụng đúng pháp luật và quản trị nhân sự hiệu quả!
.......