Người lao động

Quan hệ lao động giữa hai bên (hợp đồng lao động) phải bảo đảm nguyên tắc thỏa thuận, tự nguyện (ảnh minh họa)

Hoa Văn 

1. Định nghĩa "Người lao động" là gì?

Theo khoản 1 Điều 3 của Bộ luật Lao động 2019, "người lao động là người làm việc cho người sử dụng lao động theo thỏa thuận, được trả lương và chịu sự quản lý, điều hành, giám sát của người sử dụng lao động".

Từ định nghĩa này, để một cá nhân được pháp luật công nhận là "người lao động" trong quan hệ lao động, cá nhân đó phải đáp ứng đủ 3 tiêu chí cốt lõi:

- Có sự thỏa thuận làm việc với người sử dụng lao động.

- Có nhận tiền lương (trả công) cho công việc đã thực hiện.

- Chịu sự quản lý, điều hành và giám sát của người sử dụng lao động trong quá trình làm việc.

(Lưu ý: Đối với những người làm việc không dựa trên cơ sở thuê mướn bằng hợp đồng lao động, họ được xếp vào nhóm "người làm việc không có quan hệ lao động").

2. Độ tuổi của người lao động

Pháp luật quy định độ tuổi lao động tối thiểu của người lao động là đủ 15 tuổi, trừ một số trường hợp ngoại lệ đối với lao động chưa thành niên.

Tùy thuộc vào độ tuổi, Bộ luật chia ra các nhóm lao động với điều kiện sử dụng và bảo vệ khác nhau:

* Lao động chưa thành niên (dưới 18 tuổi): 

Bao gồm các nhóm dưới 13 tuổi, từ đủ 13 đến chưa đủ 15 tuổi, và từ đủ 15 đến chưa đủ 18 tuổi. Nhóm này chỉ được làm những công việc phù hợp với sức khỏe để bảo đảm sự phát triển thể lực, trí lực và nhân cách,.

* Người lao động cao tuổi: Là những người tiếp tục lao động sau khi đã đạt độ tuổi nghỉ hưu theo quy định. Họ có quyền thỏa thuận rút ngắn thời giờ làm việc hoặc làm việc không trọn thời gian.

3. Quyền của người lao động

Nhằm đảm bảo sự công bằng và an toàn trong môi trường làm việc, Điều 5 Bộ luật Lao động 2019 quy định người lao động có các quyền cơ bản sau đây:

- Quyền tự do làm việc: Được tự do lựa chọn việc làm, nơi làm việc, nghề nghiệp; không bị phân biệt đối xử, cưỡng bức lao động hay quấy rối tình dục tại nơi làm việc.

- Quyền về thu nhập và phúc lợi: Được hưởng lương phù hợp với trình độ, kỹ năng trên cơ sở thỏa thuận; được bảo hộ lao động, làm việc trong điều kiện bảo đảm an toàn, vệ sinh lao động; được nghỉ phép hằng năm hưởng nguyên lương và thụ hưởng các phúc lợi tập thể.

- Quyền liên kết và đại diện: Có quyền thành lập, gia nhập và hoạt động trong tổ chức đại diện người lao động (như Công đoàn) để bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình; yêu cầu đối thoại và thương lượng tập thể với người sử dụng lao động.

- Quyền tự bảo vệ và phản kháng: Đặc biệt, người lao động có quyền từ chối làm việc nếu có nguy cơ đe dọa trực tiếp đến tính mạng, sức khỏe; có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động và có quyền đình côngtheo quy định của pháp luật.

4. Nghĩa vụ của người lao động

Đi đôi với quyền lợi, người lao động cũng phải tuân thủ các nghĩa vụ pháp lý đối với tổ chức, doanh nghiệp, bao gồm:

- Thực hiện đúng hợp đồng lao động, thỏa ước lao động tập thể và các thỏa thuận hợp pháp khác đã ký kết.

- Chấp hành kỷ luật lao động, nội quy lao động và tuân thủ sự quản lý, điều hành, giám sát của người sử dụng lao động.

- Tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của pháp luật về lao động, việc làm, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp và an toàn, vệ sinh lao động.

5. Một số nhóm người lao động đặc thù

Bên cạnh các quy định chung, Bộ luật Lao động 2019 cũng xây dựng các chế định riêng để bảo vệ quyền lợi cho những nhóm lao động có tính chất đặc thù:

* Lao động nữ: 

Được Nhà nước bảo đảm quyền bình đẳng giới, có chính sách bảo vệ thai sản, hỗ trợ trong thời kỳ hành kinh và nuôi con nhỏ,.

* Lao động là người khuyết tật: 

Được bảo trợ quyền lao động, người sử dụng lao động phải bảo đảm điều kiện làm việc phù hợp và bị nghiêm cấm sử dụng lao động khuyết tật nặng làm thêm giờ hoặc làm đêm nếu không có sự đồng ý của họ,.

* Người lao động nước ngoài tại Việt Nam: 

Phải đáp ứng đủ điều kiện về sức khỏe, chuyên môn, lý lịch tư pháp và bắt buộc phải có giấy phép lao động do cơ quan Việt Nam cấp (trừ trường hợp được miễn),.

* Lao động là người giúp việc gia đình: 

Phải được ký kết hợp đồng lao động bằng văn bản, được tôn trọng danh dự, nhân phẩm và tham gia bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội,.
..............