Kỹ năng thích nghi và linh hoạt

Hãy cố gắng đừng để bạn là người cuối cùng lên xe, vì có thể lúc đó đã hết chỗ (minh hoạ)

Thuỷ Tiên

Kỹ năng thích nghi và linh hoạt có thể coi là "năng lực sinh tồn" cốt lõi của lao động trẻ trong một thế giới đầy biến động (VUCA - Biến động, Bất định, Phức tạp và Mơ hồ). Bạn sẽ là người "sống sót" và thành công nếu nắm vững kỹ năng này. Tất nhiên là phải rèn luyện, đó không phải là món quà trên trời rơi xuống chia đều cho mỗi người.

Kỹ năng thích nghi và linh hoạt (Adaptability & Flexibility) là gì?

Kỹ năng thích nghi và linh hoạt (Adaptability & Flexibility) là khả năng điều chỉnh suy nghĩ, hành vi và phương pháp làm việc để phù hợp với những thay đổi của môi trường, công nghệ hoặc yêu cầu từ cấp trên.

Nếu như kiến thức chuyên môn là "cần câu", thì khả năng thích nghi chính là cách bạn xoay xở để câu được cá ngay cả khi thời tiết thay đổi hoặc loại mồi quen thuộc không còn tác dụng.

Phân tích các khía cạnh của kỹ năng

Thích nghi và linh hoạt không chỉ là "chịu đựng" thay đổi, mà là chủ động làm chủ nó thông qua 3 khía cạnh:

A. Thích nghi về tư duy (Cognitive Flexibility)

Đây là khả năng chấp nhận rằng những kiến thức cũ có thể không còn đúng. Người có tư duy linh hoạt sẽ không nói "Chúng tôi luôn làm thế này", mà sẽ hỏi "Chúng ta có thể làm thế nào khác tốt hơn?". Họ sẵn sàng "Unlearn" (xóa bỏ cái cũ) để "Relearn" (học cái mới).

B. Thích nghi về hành vi (Behavioral Adaptability)

Khả năng điều chỉnh phong cách làm việc và giao tiếp. Ví dụ, bạn có thể là người làm việc độc lập rất tốt, nhưng khi dự án yêu cầu phối hợp nhóm, bạn nhanh chóng điều chỉnh để hòa nhập và hỗ trợ đồng đội thay vì phàn nàn.

C. Linh hoạt về phương pháp (Methodological Flexibility)

Khi một công cụ hoặc quy trình bị hỏng, người linh hoạt sẽ tìm kiếm giải pháp thay thế ngay lập tức để đảm bảo mục tiêu cuối cùng không bị ảnh hưởng.

3. Ví dụ minh họa

Tình huống: Chị Mai là một nhân viên kế toán lâu năm, vốn quen với việc nhập liệu thủ công và lưu trữ chứng từ giấy. Công ty bất ngờ triển khai phần mềm quản lý tự động bằng AI và yêu cầu chuyển đổi số hoàn toàn trong 1 tháng.

Cách xử lý của người có kỹ năng thích nghi:

- Giai đoạn 1 (Tâm lý): Thay vì lo sợ AI sẽ thay thế mình, chị Mai nhìn nhận đây là cơ hội để giảm bớt các công việc lặp lại nhàm chán.

- Giai đoạn 2 (Hành động): Chị chủ động đăng ký các buổi hướng dẫn của bộ phận IT, tối về tự xem video hướng dẫn trên mạng.

- Giai đoạn 3 (Linh hoạt): Trong quá trình vận hành, phần mềm bị lỗi, chị Mai không ngồi chờ mà chủ động dùng bảng tính Excel dự phòng để kịp tiến độ báo cáo thuế, đồng thời báo cáo lỗi cho kỹ thuật.

4. Bình luận và Đánh giá

Trong quá khứ, doanh nghiệp ưu tiên những người "thâm niên" – những người làm một việc rất giỏi trong thời gian dài. Nhưng ngày nay, AQ (Adaptability Quotient - Chỉ số thích nghi) đôi khi được đánh giá cao hơn cả IQ hay EQ.

Nhiều người lầm tưởng linh hoạt là "ba phải" hay không có lập trường. Thực tế, linh hoạt là giữ vững mục tiêu nhưng đa dạng hóa phương tiện. Kẻ thù lớn nhất của sự thích nghi là "Vùng an toàn". Khi bạn quá thoải mái với những gì đang có, bạn sẽ trở nên xơ cứng và dễ bị đào thải khi có "cơn bão" thay đổi ập đến (như đại dịch Covid-19 hay sự bùng nổ của ChatGPT).

5. Ý nghĩa của kỹ năng thích nghi

* Giảm thiểu áp lực (Stress): 

Thay đổi thường gây ra lo âu. Người thích nghi tốt sẽ đón nhận thay đổi như một thử thách, giúp duy trì sức khỏe tâm thần tốt hơn.

* Tăng giá trị bản thân: 

Bạn trở thành nhân viên "đa năng", có thể đặt vào bất cứ vị trí nào công ty cũng yên tâm.

* Nắm bắt cơ hội: 

Những thay đổi lớn thường đi kèm với những cơ hội mới. Chỉ người linh hoạt mới đủ nhạy bén để nhận ra và nắm bắt chúng.

6. Lưu ý và Lời khuyên

* Những lưu ý quan trọng:

- Đừng thay đổi mù quáng: Linh hoạt không có nghĩa là thay đổi xoạch xoạch mà không có căn cứ. Mọi sự điều chỉnh phải hướng tới hiệu quả công việc.

- Giữ vững giá trị cốt lõi: Bạn có thể thay đổi cách làm, nhưng sự liêm chính, đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm là những thứ không được "linh hoạt" theo hướng tiêu cực.

* Lời khuyên để rèn luyện:

- Rèn luyện tư duy mở (Growth Mindset): Luôn tự nhủ rằng mọi thứ đều có thể học được và thay đổi là tất yếu.

- Thử thách bản thân hằng ngày: Hãy thử đi một con đường mới đến công ty, học một phần mềm mới, hoặc nói chuyện với một đồng nghiệp ở bộ phận khác. Những việc nhỏ này giúp não bộ quen với sự mới lạ.

- Quan sát và dự báo: Đừng đợi đến khi thay đổi xảy ra mới ứng phó. Hãy quan sát xu hướng ngành nghề của mình để chuẩn bị tâm thế trước.

- Kiểm soát cảm xúc: Khi gặp tình huống bất ngờ, hãy hít thở sâu, tách rời cảm xúc cá nhân để nhìn nhận vấn đề một cách khách quan trước khi hành động.

* Thông điệp cuối cùng: 

"Không phải loài mạnh nhất hay thông minh nhất sẽ sống sót, mà là loài thích nghi tốt nhất với thay đổi." (Charles Darwin). Trong sự nghiệp của bạn cũng vậy, khả năng "uốn mình theo dòng chảy" chính là sức mạnh giúp bạn vươn xa.

.....

Cây Sồi to lớn & Cây cỏ khô bé nhỏ

Ngày xưa, trong một khu rừng nọ, có một cây Sồi cổ thụ tán lá sum suê và một cây Cỏ khô mọc ngay dưới chân nó.

Cây Sồi luôn tự hào về thân hình to lớn, vững chãi của mình. Nó đứng thẳng, hiên ngang, rễ đâm sâu xuống lòng đất hàng chục mét. Mỗi khi gió nhẹ thoảng qua, Sồi ta lại rung lá xào xạc, ra vẻ uy nghi:

Nhìn ta này! Cho dù gió bão có mạnh đến đâu, ta vẫn đứng vững như một pháo đài. Còn ngươi, hỡi cây Cỏ yếu ớt, chỉ một làn gió nhẹ cũng khiến ngươi phải rạp mình xuống đất. Thật đáng thương làm sao!

Cây Cỏ chỉ mỉm cười lặng lẽ, tiếp tục dập dềnh theo làn gió, không buông một lời tranh cãi.

Một đêm nọ, bầu trời đột ngột chuyển sang màu xám xịt. Một cơn bão lớn chưa từng có ập đến khu rừng. Gió rít lên từng hồi cuồng loạn, quật ngã những tán cây lớn.

Cây Sồi gồng mình lên. Nó vận dụng tất cả sức mạnh của thân gỗ cứng cáp để chống chọi lại sức mạnh của thiên nhiên. Gió càng mạnh, Sồi càng gồng cứng hơn, cương quyết không chịu lùi bước. "Rắc! Rắc!", những cành lớn bắt đầu gãy rụng, nhưng Sồi vẫn đứng thẳng, lấy sự cứng cỏi làm niềm kiêu hãnh cuối cùng.

Trong khi đó, cây Cỏ không hề chống cự. Khi gió thổi về hướng Đông, nó ngả mình về hướng Đông. Khi gió xoáy về hướng Tây, nó lại gập thân theo hướng Tây. Nó dường như hòa làm một với cơn bão, linh hoạt và mềm mại như một dải lụa.

Đến sáng hôm sau, cơn bão tan. Mặt trời ló rạng chiếu xuống khung cảnh tan hoang của khu rừng.

Cây Sồi cổ thụ, vì quá cứng nhắc và kiên quyết đối đầu trực diện, nay đã bị bật rễ và nằm đổ rạp trên mặt đất, thân hình oai vệ bị xẻ làm đôi. Còn cây Cỏ nhỏ bé, sau khi để cơn bão đi qua, nó từ từ đứng thẳng dậy, xanh tốt và vẹn nguyên như chưa từng có chuyện gì xảy ra.

Cây Sồi trước khi héo tàn đã thều thào hỏi: Tại sao... tại sao ta mạnh mẽ như thế này lại ngã xuống, còn kẻ yếu ớt như ngươi lại có thể sống sót?

Cây Cỏ nhẹ nhàng đáp: Ông thắng những làn gió nhẹ bằng sức mạnh của sự cứng cỏi, nhưng tôi thắng cơn đại nạn bằng sức mạnh của sự thích nghi. Trong bão dữ, kẻ cố gồng mình để không bị bẻ cong sẽ là kẻ đầu tiên bị gãy.

Bài học rút ra:

Trong một thế giới luôn biến động, sự cứng nhắc và bảo thủ đôi khi chính là điểm yếu lớn nhất. Kẻ thực sự mạnh mẽ không phải là kẻ cứng cỏi nhất, mà là kẻ biết linh hoạt, thích nghi và thay đổi để phù hợp với mọi hoàn cảnh. Sự linh hoạt giúp ta bảo tồn sức mạnh, còn sự thích nghi giúp ta tìm thấy con đường sống trong nghịch cảnh.

...

Bài liên quan:

• Quản trị thời gian: Nghệ thuật làm chủ hiệu suất