Đối tượng kết nạp/không kết nạp vào tổ chức Công đoàn

Nói chung tất cả NLĐ đều có thể tham gia vào tổ chức Công đoàn Việt Nam, trừ những người thuộc giới chủ (NSDLĐ) (ảnh minh họa)

Ls. Trần Hồng Phong giới thiệu 

Công đoàn Việt Nam là tổ chức chính trị - xã hội rộng lớn của giai cấp công nhân và người lao động. Tuy nhiên, không phải cá nhân nào làm việc trong doanh nghiệp, cơ quan cũng có quyền trở thành đoàn viên công đoàn. Pháp luật đã vạch ra những ranh giới rất rõ ràng nhằm bảo đảm tính chất giai cấp, tính độc lập và vai trò đại diện thực chất của tổ chức này.

Dựa trên các quy định của Luật Công đoàn 2024 (sửa đổi, bổ sung 2025), Điều lệ Công đoàn Việt Nam 2024 và Hướng dẫn số 38/HD-TLĐ, dưới đây chúng tôi phân tích về các đối tượng được và không được kết nạp vào Công đoàn.

I. CÁC ĐỐI TƯỢNG ĐƯỢC KẾT NẠP VÀO CÔNG ĐOÀN

Căn cứ Điều 5 Luật Công đoàn 2024, Điều 1 Điều lệ Công đoàn Việt Nam 2024 và Mục 1.1 Hướng dẫn số 38/HD-TLĐ, cánh cửa Công đoàn Việt Nam mở rộng cho các nhóm đối tượng sau:

1. Người lao động là công dân Việt Nam 

Pháp luật trao quyền gia nhập công đoàn cho hầu hết người lao động Việt Nam, bao gồm:

* Khu vực chính thức: 

Cán bộ, công chức, viên chức, người lao động làm công hưởng lương trong các cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội, đơn vị sự nghiệp. Người lao động làm công hưởng lương trong các loại hình doanh nghiệp, thành viên hợp danh, thành viên hội đồng thành viên công ty ngoài khu vực nhà nước.

* Khu vực phi chính thức (Không có hợp đồng lao động): 

Người làm việc không có quan hệ lao động (lao động tự do, xe ôm công nghệ, thợ thủ công...) được tập hợp và kết nạp vào mô hình Nghiệp đoàn cơ sở.

* Đại diện phần vốn Nhà nước: 

Người được cử làm đại diện quản lý phần vốn Nhà nước đang giữ chức danh lãnh đạo, quản lý trong các doanh nghiệp ngoài khu vực nhà nước, FDI.

2. Người lao động là công dân nước ngoài  

Căn cứ khoản 2 Điều 5 Luật Công đoàn 2024 và điểm b khoản 1 Điều 1 Điều lệ Công đoàn Việt Nam 2024, người lao động là công dân nước ngoài làm việc tại Việt Nam theo hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ 12 tháng trở lên được quyền gia nhập và hoạt động công đoàn tại công đoàn cơ sở.

II. CÁC ĐỐI TƯỢNG KHÔNG ĐƯỢC KẾT NẠP VÀO CÔNG ĐOÀN

Để bảo đảm Công đoàn thực sự là tổ chức bảo vệ người lao động, không bị thao túng bởi giới chủ, Mục 1.2 Hướng dẫn số 38/HD-TLĐ quy định rõ những người đại diện cho giới chủ (người quản lý) không được kết nạp vào tổ chức Công đoàn. Cụ thể:

1. Người quản lý doanh nghiệp ngoài khu vực nhà nước 

Bao gồm: Chủ doanh nghiệp tư nhân, Chủ tịch hội đồng thành viên, Chủ tịch công ty, Chủ tịch hội đồng quản trị, Thành viên hội đồng quản trị (kể cả tập đoàn nước ngoài), Giám đốc hoặc Tổng giám đốc, và đặc biệt là người được ủy quyền ký hợp đồng lao động với người lao động.

2. Người quản lý trong hợp tác xã ngoài khu vực nhà nước 

Bao gồm: Chủ tịch hội đồng quản trị, Giám đốc/Tổng giám đốc, Ban kiểm soát, Thành viên hội đồng quản trị trực tiếp quản lý điều hành và ký hợp đồng lao động.

3. Người đứng đầu cơ sở sự nghiệp ngoài công lập 

Bao gồm: Người đứng đầu và cấp phó của người đứng đầu đơn vị sự nghiệp ngoài công lập.

4. Người đang chấp hành hình phạt tù 

Người đang trong thời gian chấp hành các hình phạt tù theo quyết định của Tòa án thì không được kết nạp.

* Lưu ý về "Đoàn viên danh dự": 

Nếu một người đang là đoàn viên công đoàn nhưng sau đó được thăng chức lên làm Giám đốc, Tổng Giám đốc (thuộc nhóm đối tượng không được kết nạp), người này đương nhiên thôi là đoàn viên công đoàn. Tuy nhiên, nếu họ có nguyện vọng, Ban chấp hành công đoàn cơ sở có thể xem xét công nhận họ là "Đoàn viên danh dự". Đoàn viên danh dự không có quyền biểu quyết, ứng cử hay đề cử các chức danh công đoàn.

III. VÍ DỤ MINH HỌA

* Ví dụ 1 (Lao động nước ngoài): 

Anh John (quốc tịch Mỹ) ký hợp đồng lao động 02 năm với chức danh Kỹ sư phần mềm tại Công ty Công nghệ X (Việt Nam). Theo quy định mới, vì anh John có hợp đồng từ đủ 12 tháng trở lên, anh hoàn toàn có quyền làm đơn xin gia nhập Công đoàn cơ sở Công ty X.

* Ví dụ 2 (Lao động tự do): 

Chị B là người bán hàng rong và chạy xe ôm công nghệ, không ký hợp đồng lao động với bất kỳ công ty nào. Chị B có quyền liên kết với những người cùng nghề khác để làm đơn xin gia nhập tổ chức Công đoàn dưới mô hình Nghiệp đoàn cơ sở tại địa phương.

* Ví dụ 3 (Từ đoàn viên thành giới chủ): 

Anh C đang là Trưởng phòng Nhân sự và là Ủy viên Ban chấp hành Công đoàn cơ sở Công ty Y (doanh nghiệp tư nhân). Tháng 8/2025, anh C được Hội đồng quản trị bổ nhiệm làm Tổng Giám đốc và là người đại diện pháp luật, có quyền ký hợp đồng lao động. Tại thời điểm nhận chức Tổng Giám đốc, anh C bắt buộc phải rút khỏi danh sách đoàn viên và Ban chấp hành Công đoàn vì anh đã trở thành "Người quản lý doanh nghiệp ngoài khu vực nhà nước". Anh có thể xin làm "Đoàn viên danh dự" nếu muốn.

IV. LƯU Ý VÀ LỜI KHUYÊN CHO CÁC BÊN LIÊN QUAN

a. Đối với Ban Chấp hành Công đoàn cơ sở:

* Rà soát danh sách đoàn viên: 

Cần thường xuyên rà soát lại danh sách đoàn viên. Nếu phát hiện có đoàn viên vừa được bổ nhiệm lên làm Giám đốc, Tổng Giám đốc doanh nghiệp tư nhân, người được ủy quyền ký hợp đồng lao động, phải lập tức làm thủ tục cho họ "thôi là đoàn viên" để bảo đảm tính hợp pháp của tổ chức.

* Chủ động kết nạp lao động ngoại quốc: 

Hãy chủ động dịch các tài liệu, đơn xin gia nhập công đoàn ra tiếng nước ngoài để tuyên truyền, vận động các chuyên gia, lao động nước ngoài tại công ty gia nhập Công đoàn, tạo môi trường đa dạng và đoàn kết.

b. Đối với Người lao động:

* Sử dụng quyền của mình: 

Dù bạn làm công việc gì, từ văn phòng đến xe ôm, bạn đều có quyền gia nhập Công đoàn/Nghiệp đoàn. Hãy tham gia để được thụ hưởng các quyền lợi như tư vấn pháp lý miễn phí, bảo vệ khi bị sa thải trái luật, và các chế độ phúc lợi, thăm hỏi ốm đau.

c. Đối với Người sử dụng lao động (Giới chủ):

* Tuyệt đối không thao túng Công đoàn: 

Bạn không được phép yêu cầu người lao động phải tham gia hay không tham gia công đoàn để được tuyển dụng.

* Hiểu đúng vị thế: 

Đừng thắc mắc vì sao Tổng Giám đốc không được tham gia Công đoàn. Vai trò của bạn là đại diện cho nguồn vốn và quản lý; vai trò của Công đoàn là đối trọng để thương lượng tập thể với bạn nhằm tìm ra tiếng nói chung hài hòa lợi ích. Do đó, hãy tôn trọng sự tồn tại độc lập của họ.

....