NLĐ có thể tự kiểm tra quá trình đóng - hưởng BHXH của mình qua mã số trên mạng

Thông qua mã số BHXH, người tham gia tự kiểm tra thông tin quá trình tham gia đóng, hưởng chế độ BHXH, BHYT (ảnh minh hoạ)

Hoa Văn

Trong kỷ nguyên công nghệ số, việc quản lý và theo dõi thông tin an sinh xã hội không còn phụ thuộc vào những cuốn sổ giấy hay sự thông báo một chiều từ phía công ty. Với sự ra đời của Luật Bảo hiểm xã hội (BHXH) 2024 (có hiệu lực từ 01/07/2025), người lao động (NLĐ) hoàn toàn có quyền và công cụ pháp lý để tự kiểm tra quá trình đóng - hưởng BHXH của mình qua mã số trên các nền tảng trực tuyến.

1. Giải thích quy định pháp luật

Việc NLĐ tự kiểm tra thông tin đóng và hưởng BHXH qua mạng không chỉ là một tiện ích công nghệ mà đã được luật hóa thành quyền và trách nhiệm của các bên liên quan.

a. Quyền được cung cấp thông tin điện tử của Người lao động 

Theo Luật BHXH 2024, quyền tiếp cận thông tin của NLĐ đã được nâng lên một tầm cao mới. Cụ thể:

* Đối với quá trình đóng: 

- Người tham gia BHXH có quyền được cơ quan BHXH định kỳ hằng tháng cung cấp thông tin về việc đóng BHXH thông qua phương tiện điện tử.

* Đối với quá trình hưởng: 

- Người thụ hưởng chế độ BHXH cũng có quyền được cơ quan BHXH định kỳ hằng tháng cung cấp thông tin về việc hưởng chế độ BHXH thông qua phương tiện điện tử. 

Bên cạnh đó, việc theo dõi quá trình đóng BHXH không chỉ là quyền mà còn là trách nhiệm của NLĐ. Luật quy định rõ người tham gia BHXH có trách nhiệm "theo dõi việc thực hiện trách nhiệm về bảo hiểm xã hội đối với mình".

b. Trách nhiệm chuyển đổi số của Cơ quan BHXH 

Để NLĐ có thể thực hiện được quyền trên, cơ quan BHXH chịu trách nhiệm thiết lập và duy trì hệ thống. Điều 18 Luật BHXH 2024 quy định cơ quan BHXH phải:

- Cung cấp đầy đủ và kịp thời thông tin về việc đóng, quyền được hưởng chế độ khi người lao động yêu cầu.

- Ứng dụng công nghệ thông tin, thực hiện cải cách thủ tục hành chính bảo đảm công khai, minh bạch, đơn giản, thuận tiện cho người tham gia và người thụ hưởng chế độ.

c. Giá trị pháp lý của thông tin điện tử 

Điều 26 Luật BHXH 2024 khẳng định hồ sơ, chứng từ sử dụng trong giao dịch điện tử thực hiện phù hợp với quy định của pháp luật về giao dịch điện tử và có giá trị pháp lý tương đương với giao dịch bằng bản giấy.

Chậm nhất là ngày 01/01/2027, cơ quan BHXH phải bảo đảm điều kiện để thực hiện giao dịch điện tử toàn diện. 

Thực tế hiện nay, NLĐ sử dụng Mã số BHXH (là mã định danh duy nhất) để đăng nhập vào ứng dụng VssID (Bảo hiểm xã hội số) hoặc Cổng Dịch vụ công quốc gia, ứng dụng VNeID để theo dõi các dữ liệu này.

2. Ví dụ minh hoạ

* Tình huống: 

Chị Lan làm việc tại Công ty may mặc Y từ tháng 01/2026. Hằng tháng, trên phiếu lương của chị đều thể hiện khoản trừ 8% cho quỹ hưu trí và tử tuất.Thực hiện quyền kiểm tra: Thay vì đợi đến cuối năm chốt sổ, chị Lan cài đặt ứng dụng VssID trên điện thoại và đăng nhập bằng Mã số BHXH của mình.

Phát hiện sai phạm: Đến tháng 06/2026, thông qua ứng dụng (phương tiện điện tử), chị phát hiện từ tháng 03/2026 đến nay hệ thống không ghi nhận lịch sử đóng BHXH, dù chị vẫn bị trừ lương.

Xử lý: Chị Lan căn cứ vào thông tin trên hệ thống, sử dụng quyền "Yêu cầu người sử dụng lao động và 

các cơ quan, tổ chức có liên quan thực hiện đầy đủ trách nhiệm về bảo hiểm xã hội đối với mình". Chị kiến nghị lên Công đoàn. Kết quả, Công ty Y buộc phải đóng bù số tiền đã nợ để hệ thống ghi nhận đầy đủ quyền lợi cho chị Lan, tránh việc chị bị mất quyền lợi thẻ BHYT hay chế độ thai sản sau này.

3. Lưu ý và Lời khuyên cho các bên liên quan

a. Đối với Người lao động:

* Cài đặt và sử dụng các ứng dụng số: 

Hãy tải ngay ứng dụng VssID hoặc kích hợp tài khoản định danh điện tử VNeID. Sử dụng Mã số BHXH (in trên sổ hoặc thẻ BHYT) để đăng ký tài khoản.

* Tạo thói quen kiểm tra hằng tháng: 

Cứ sau mỗi kỳ nhận lương, hãy mở ứng dụng để đối chiếu xem công ty đã thực nộp tiền bảo hiểm cho cơ quan nhà nước hay chưa. Đây là cách tốt nhất để thực hiện trách nhiệm "theo dõi việc thực hiện trách nhiệm về BHXH đối với mình".

* Bảo mật thông tin: 

Tuyệt đối không giao mã số BHXH, tài khoản và mật khẩu VssID cho người khác (như các đối tượng cò mồi, tín dụng đen) để tránh bị đánh cắp thông tin cá nhân và trục lợi.

b. Đối với Người sử dụng lao động (Doanh nghiệp):

* Đóng đúng, đóng đủ, đóng kịp thời: 

Hãy nhớ rằng mọi biến động về nộp tiền bảo hiểm đều được truyền trực tiếp đến điện thoại của NLĐ. Việc chậm đóng dù chỉ 1 tháng cũng có thể gây bất bình trong nội bộ công ty.

* Thông tin minh bạch: 

Cần giải thích rõ cho NLĐ về thời gian độ trễ của hệ thống (ví dụ: tiền đóng tháng này có thể tháng sau hệ thống mới cập nhật) để tránh những hiểu lầm không đáng có.
....