Làm thêm giờ, Làm việc ban đêm là gì?

"Giờ làm việc ban đêm" là từ 22 giờ > 06 giờ sáng ngày hôm sau (minh hoạ)

Hoa Văn 

Làm thêm giờ (Overtime - OT) và làm việc ban đêm là những vấn đề cốt lõi trong pháp luật lao động, liên quan trực tiếp đến sức khỏe của người lao động (NLĐ) và chi phí vận hành của người sử dụng lao động (NSDLĐ). Do tính chất hao tổn thể lực cao hơn bình thường, pháp luật thiết lập các giới hạn thời gian khắt khe và cơ chế trả lương đặc biệt đối với hai chế độ làm việc này.

Dưới đây chúng tôi phân tích dựa trên quy định của Bộ luật Lao động 2019 và Nghị định 145/2020/NĐ-CP.

I. KHÁI NIỆM LÀM THÊM GIỜ VÀ LÀM VIỆC BAN ĐÊM

1. Làm việc ban đêm là gì? 

Căn cứ Điều 106 Bộ luật Lao động 2019, giờ làm việc ban đêm được xác định là khoảng thời gian từ 22 giờ ngày hôm trước đến 06 giờ sáng ngày hôm sau.

2. Làm thêm giờ là gì? 

Căn cứ khoản 1 Điều 107 Bộ luật Lao động 2019, làm thêm giờ là khoảng thời gian làm việc ngoài thời giờ làm việc bình thường theo quy định của pháp luật, thỏa ước lao động tập thể hoặc nội quy lao động.

II. QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ ĐIỀU KIỆN VÀ GIỚI HẠN THỜI GIAN

1. Điều kiện tổ chức làm thêm giờ (Nguyên tắc tự nguyện) 

NSDLĐ chỉ được sử dụng NLĐ làm thêm giờ khi được sự đồng ý của NLĐ về thời gian làm thêm, địa điểm làm thêm và công việc làm thêm,. NSDLĐ không được phép dùng mệnh lệnh hành chính để ép buộc, trừ một số trường hợp đặc biệt liên quan đến an ninh quốc phòng hoặc thiên tai, hỏa hoạn, dịch bệnh,.

2. Giới hạn số giờ làm thêm (Quy tắc Trần thời gian)

Để bảo vệ sức khỏe NLĐ, pháp luật khống chế số giờ làm thêm ở 3 cấp độ theo điểm b, c khoản 2 Điều 107 Bộ luật Lao động 2019 và Điều 60 Nghị định 145/2020/NĐ-CP:

* Giới hạn theo ngày: 

Không quá 50% số giờ làm việc bình thường trong 01 ngày; nếu áp dụng thời giờ làm việc theo tuần hoặc làm việc không trọn thời gian thì tổng số giờ làm việc bình thường và số giờ làm thêm không quá 12 giờ trong 01 ngày,. Khi làm thêm vào ngày nghỉ lễ, tết, nghỉ hằng tuần, tối đa không quá 12 giờ/ngày.

* Giới hạn theo tháng: 

Không quá 40 giờ trong 01 tháng.

* Giới hạn theo năm: 

Chế độ bình thường là không quá 200 giờ trong 01 năm.

3. Các trường hợp được làm thêm đến 300 giờ/năm 

NSDLĐ được phép sử dụng NLĐ làm thêm lên đến 300 giờ/năm đối với một số ngành, nghề hoặc tính chất công việc đặc thù, bao gồm:

- Sản xuất, gia công dệt, may, da, giày, điện, điện tử, chế biến nông, lâm, diêm nghiệp, thủy sản; sản xuất, cung cấp điện, viễn thông, lọc dầu; cấp, thoát nước.

- Cung ứng dịch vụ công; dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh; dịch vụ giáo dục, giáo dục nghề nghiệp.

- Công việc đòi hỏi trình độ chuyên môn, kỹ thuật cao mà thị trường không cung ứng đủ; hoặc giải quyết công việc cấp bách do tính chất thời vụ, sự cố kỹ thuật, thiên tai,.

* Lưu ý thủ tục: 

Khi tổ chức làm thêm từ trên 200 giờ đến 300 giờ/năm, NSDLĐ phải thông báo bằng văn bản cho Sở Lao động - Thương binh và Xã hội chậm nhất sau 15 ngày kể từ ngày thực hiện,.

III. CHẾ ĐỘ TRẢ LƯƠNG LÀM THÊM GIỜ, LÀM VIỆC BAN ĐÊM

Do tính chất hao tổn sức khỏe, tiền lương làm thêm giờ và làm việc ban đêm được tính theo tỷ lệ phần trăm cộng thêm rất cao so với lương thực trả ngày bình thường.

1. Trả lương làm thêm giờ (Khoản 1 Điều 98 BLLĐ 2019): 

NLĐ làm thêm giờ được trả lương tính theo đơn giá tiền lương hoặc tiền lương thực trả của công việc đang làm như sau:

- Vào ngày thường: Ít nhất bằng 150%.

- Vào ngày nghỉ hằng tuần: Ít nhất bằng 200%,.

- Vào ngày nghỉ lễ, tết, ngày nghỉ có hưởng lương: Ít nhất bằng 300% (mức này chưa kể tiền lương ngày lễ, tết, ngày nghỉ có hưởng lương đối với NLĐ hưởng lương ngày),.

2. Trả lương làm việc ban đêm (Khoản 2 Điều 98 BLLĐ 2019): 

NLĐ làm việc vào ban đêm (từ 22h đến 06h) thì được trả thêm ít nhất bằng 30% tiền lương tính theo đơn giá tiền lương hoặc tiền lương thực trả của công việc của ngày làm việc bình thường.

3. Trả lương làm thêm giờ VÀO BAN ĐÊM (Khoản 3 Điều 98 BLLĐ 2019): 

Đây là trường hợp nhận được mức bù đắp cao nhất. NLĐ vừa làm thêm giờ, vừa làm vào khung giờ ban đêm sẽ được hưởng:

- Lương làm thêm giờ (150%, 200% hoặc 300%).

- Cộng (+) Lương làm việc ban đêm (30%).

- Cộng (+) Phụ cấp thêm 20% tiền lương tính theo tiền lương làm việc vào ban ngày của ngày tương ứng (ngày thường, ngày nghỉ hằng tuần, hoặc ngày lễ tết),.

IV. VÍ DỤ MINH HỌA

Tình huống: Anh A là công nhân đóng gói, tiền lương giờ thực trả vào ngày làm việc bình thường là 100.000 VNĐ/giờ.

* Tình huống 1 (Làm đêm nhưng không phải làm thêm): Anh A được phân công làm ca đêm (từ 22:00 đến 06:00 ngày hôm sau) vào một ngày làm việc bình thường. 

> Lương 1 giờ của anh A = 100.000 + (100.000 x 30%) = 130.000 VNĐ/giờ.

* Tình huống 2 (Làm thêm ban ngày vào Chủ nhật): Chủ nhật là ngày nghỉ hằng tuần, công ty yêu cầu anh A lên làm thêm giờ vào lúc 14:00 chiều. Anh A đồng ý. 

> Lương 1 giờ làm thêm của anh A = 100.000 x 200% = 200.000 VNĐ/giờ,.

* Tình huống 3 (Làm thêm giờ VÀO BAN ĐÊM ngày thường): 

Anh A đã làm đủ 8 tiếng ca ngày. Công ty thiếu người nên nhờ anh A làm thêm giờ từ 22:00 đến 24:00 tối hôm đó (ngày thường). 

> Lương 1 giờ làm thêm ban đêm của anh A = (Lương OT ngày thường) + (Phụ cấp đêm) + (Phụ cấp 20% lương ban ngày). Cụ thể: (100.000 x 150%) + (100.000 x 30%) + (20% x [100.000 x 150%]) = 150.000 + 30.000 + 30.000 = 210.000 VNĐ/giờ,.

V. BÌNH LUẬN VÀ ĐÁNH GIÁ 

1. Bảo vệ quyền con người: 

Quy định "Phải được sự đồng ý của người lao động" là chốt chặn pháp lý vô cùng quan trọng chống lại nạn cưỡng bức lao động. NSDLĐ không thể dùng quyền quản lý để ép NLĐ làm việc đến kiệt sức,.

2. Cân bằng lợi ích kinh tế: 

Chế độ trả lương từ 150% đến hơn 300% đóng vai trò như một "van điều tiết" kinh tế. Nó bù đắp xứng đáng cho sự hao tổn sức lực và thời gian nghỉ ngơi, chăm sóc gia đình của NLĐ. Đồng thời, chi phí cao buộc NSDLĐ phải tính toán tối ưu hóa quy trình sản xuất, chỉ sử dụng làm thêm giờ khi thực sự cần thiết, thay vì lạm dụng sức lao động giá rẻ.

3. Giới hạn 40 giờ/tháng là một thách thức: 

Dù pháp luật cho phép làm thêm tối đa 200 - 300 giờ/năm, nhưng quy định "không quá 40 giờ/tháng" đôi khi gây khó khăn cho các doanh nghiệp sản xuất theo mùa vụ (như bánh kẹo Tết, thủy sản) khi họ cần tập trung ép tiến độ trong 1-2 tháng cao điểm.

VI. LƯU Ý VÀ LỜI KHUYÊN CHO CÁC BÊN LIÊN QUAN

a. Đối với Người sử dụng lao động (HR, Quản lý xưởng):

* Văn bản hóa sự đồng ý: 

Đừng chỉ thỏa thuận miệng. Việc NLĐ đồng ý làm thêm giờ phải được lập thành văn bản (có thể lập danh sách ký tập thể),. Nếu không có chứng cứ này, công ty có thể bị phạt hành chính vì lỗi "ép buộc làm thêm giờ".

* Tuyệt đối tuân thủ giới hạn: 

Hãy thiết lập phần mềm chấm công có chức năng cảnh báo khi NLĐ sắp đạt ngưỡng 12h/ngày, 40h/tháng hoặc 200h/năm,. Việc vi phạm giới hạn làm thêm giờ là một trong những lỗi bị Thanh tra lao động xử phạt nặng nhất.

* Thông báo làm thêm 300 giờ: 

Đừng quên nộp Thông báo (Mẫu 02/PLIV) cho Sở LĐ-TB&XH chậm nhất sau 15 ngày kể từ ngày bắt đầu tổ chức làm thêm khung 200 - 300 giờ,.

b. Đối với Người lao động:

* Bạn có quyền từ chối: 

Nếu công ty yêu cầu làm thêm giờ nhưng bạn cảm thấy mệt mỏi hoặc có việc gia đình, bạn hoàn toàn có quyền từ chối (trừ trường hợp phòng chống thiên tai, hỏa hoạn),. Công ty không được dùng lý do này để kỷ luật hay trừ lương bạn.

* Kiểm tra kỹ phiếu lương: 

Hãy tự ghi chép lại số giờ làm việc sau 22h đêm và số giờ làm thêm của mình. Kiểm tra xem kế toán đã nhân đúng hệ số (1.5, 2.0, 3.0) và cộng đủ 30% phụ cấp làm đêm chưa,,.

* Bảo vệ sức khỏe bản thân: 

Làm thêm giờ mang lại thu nhập trước mắt, nhưng làm việc liên tục quá giới hạn sẽ dẫn đến tai nạn lao động và suy nhược cơ thể. Hãy biết dừng lại ở mức độ phù hợp với sức khỏe của mình.

....