Quy định về nghỉ Lễ, nghỉ Tết

NSDLĐ có trách nhiệm bảo đảm cho NLĐ được nghỉ lễ, nghỉ tết đúng quy định (ảnh minh hoạ)

Hoa Văn

Nghỉ lễ, tết là một trong những quyền lợi cơ bản và thiết yếu nhất của người lao động (NLĐ), nhằm tôn vinh các sự kiện trọng đại của đất nước, gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc và tạo khoảng thời gian để NLĐ tái tạo sức lao động, gắn kết gia đình. Bộ luật Lao động 2019 đã có những điều chỉnh quan trọng liên quan đến chế độ nghỉ lễ, tết, bảo đảm hài hòa giữa quyền lợi của NLĐ và kế hoạch sản xuất, kinh doanh của người sử dụng lao động (NSDLĐ). Dưới đây là phân tích về vấn đề này.

I. CƠ SỞ PHÁP LÝ VÀ SỐ NGÀY NGHỈ LỄ, TẾT

Pháp luật quy định rất rõ số ngày nghỉ lễ, tết mà NLĐ được hưởng nguyên lương. Điều này được phân tách thành hai nhóm đối tượng:

1. Đối với người lao động là công dân Việt Nam (11 ngày/năm) 

Căn cứ khoản 1 Điều 112 Bộ luật Lao động 2019, NLĐ được nghỉ làm việc, hưởng nguyên lương trong 11 ngày lễ, tết hằng năm bao gồm:

- Tết Dương lịch: 01 ngày (ngày 01/01 dương lịch).

- Tết Âm lịch: 05 ngày.

- Ngày Chiến thắng: 01 ngày (ngày 30/4 dương lịch).

- Ngày Quốc tế lao động: 01 ngày (ngày 01/5 dương lịch).

- Quốc khánh: 02 ngày (ngày 02/9 dương lịch và 01 ngày liền kề trước hoặc sau).

- Ngày Giỗ Tổ Hùng Vương: 01 ngày (ngày 10/3 âm lịch).

Lưu ý: Đối với kỳ nghỉ Tết Âm lịch và Quốc khánh, hằng năm, Thủ tướng Chính phủ sẽ căn cứ vào điều kiện thực tế để quyết định cụ thể ngày nghỉ.

2. Đối với người lao động là người nước ngoài làm việc tại Việt Nam (13 ngày/năm) 

Nhằm tôn trọng văn hóa và phong tục tập quán của lao động ngoại quốc, khoản 2 Điều 112 Bộ luật Lao động 2019 quy định lao động là người nước ngoài ngoài 11 ngày nghỉ nêu trên còn được nghỉ thêm 01 ngày Tết cổ truyền dân tộc và 01 ngày Quốc khánh của nước họ.

3. Nguyên tắc nghỉ bù khi trùng vào ngày nghỉ hằng tuần 

Căn cứ khoản 3 Điều 111 Bộ luật Lao động 2019, nếu ngày nghỉ lễ, tết quy định tại Điều 112 trùng với ngày nghỉ hằng tuần (thường là Chủ nhật, hoặc thứ Bảy tùy Nội quy công ty) thì NLĐ được nghỉ bù ngày nghỉ hằng tuần vào ngày làm việc kế tiếp.

II. CHẾ ĐỘ TIỀN LƯƠNG VÀ ĐIỀU KIỆN KHI ĐI LÀM VÀO NGÀY LỄ, TẾT

1. Tiền lương của ngày nghỉ lễ, tết (Khi ở nhà nghỉ ngơi) 

NLĐ được "hưởng nguyên lương" trong những ngày này. Căn cứ khoản 2 Điều 67 Nghị định 145/2020/NĐ-CP, tiền lương làm căn cứ trả cho NLĐ trong những ngày nghỉ lễ, tết chính là tiền lương theo hợp đồng lao động tại thời điểm NLĐ nghỉ lễ, tết.

2. Tổ chức làm việc vào ngày Lễ, Tết (Làm thêm giờ) 

Nhiều doanh nghiệp (như dịch vụ, du lịch, nhà máy sản xuất liên tục) buộc phải hoạt động xuyên lễ. Tuy nhiên, việc đi làm vào ngày lễ, tết được pháp luật xác định là Làm thêm giờvà phải tuân thủ các điều kiện:

* Nguyên tắc tự nguyện: 

NSDLĐ bắt buộc phải được sự đồng ý của NLĐ mới được tổ chức làm thêm giờ vào ngày lễ, tết (khoản 2 Điều 107 BLLĐ). Không được ép buộc.

* Giới hạn thời gian: 

Tổng số giờ làm thêm vào ngày nghỉ lễ, tết không được vượt quá 12 giờ trong một ngày (khoản 4 Điều 60 Nghị định 145/2020/NĐ-CP).

3. Tiền lương "khủng" khi đi làm vào ngày Lễ, Tết 

Để bù đắp cho việc NLĐ phải hy sinh thời gian nghỉ ngơi thiêng liêng, pháp luật áp dụng mức lương làm thêm giờ cao nhất:

* Làm việc ban ngày: 

Căn cứ điểm c khoản 1 Điều 98 Bộ luật Lao động 2019, NLĐ được trả ít nhất bằng 300%(mức này chưa kể tiền lương ngày lễ, tết có hưởng lương đối với NLĐ hưởng lương ngày). Ví dụ: Nếu tính cả lương ngày nghỉ lễ, NLĐ hưởng lương tháng thực nhận 400% cho ngày làm việc đó.

* Làm việc ban đêm (từ 22h - 06h sáng): 

Căn cứ khoản 3 Điều 98 BLLĐ 2019, NLĐ được trả: Lương làm thêm giờ ngày lễ (300%) + Phụ cấp làm đêm (30%) + Phụ cấp làm thêm giờ ban đêm (20% của 300%) = 390% (chưa bao gồm tiền lương ngày lễ đối với người hưởng lương ngày).

III. VÍ DỤ MINH HỌA

* Tình huống 1 (Nghỉ bù): 

Ngày Quốc tế lao động (01/5) rơi vào ngày Chủ nhật. Công ty X quy định ngày nghỉ hằng tuần là Chủ nhật. Theo luật, NLĐ công ty X sẽ được nghỉ bù vào ngày thứ Hai (02/5). Công ty X phải trả nguyên lương cho NLĐ đối với ngày 01/5 và ngày 02/5 nghỉ bù.

* Tình huống 2 (Tính lương làm thêm giờ ngày lễ): 

Chị A là nhân viên bán hàng siêu thị, lương thực trả 1 ngày bình thường là 200.000 VNĐ. Do nhu cầu mua sắm dịp lễ Quốc khánh 2/9 tăng cao, chị A đồng ý đi làm ca ngày vào ngày 2/9. 

> Tiền lương ngày 2/9 của chị A = 200.000 VNĐ (lương ngày lễ được hưởng theo luật) + [200.000 VNĐ x 300%] (lương làm thêm giờ ngày lễ) = 200.000 + 600.000 = 800.000 VNĐ.

IV. BÌNH LUẬN VÀ ĐÁNH GIÁ 

1. Tính nhân văn và sự tiến bộ của Bộ luật Lao động 2019: 

Việc BLLĐ 2019 bổ sung thêm 01 ngày nghỉ vào dịp Quốc khánh (2/9 và 1 ngày liền kề) nâng tổng số ngày nghỉ lễ lên 11 ngày là một quyết định mang tính lịch sử. Nó giúp NLĐ có kỳ nghỉ kéo dài hơn để du lịch, về quê thăm gia đình, đồng thời kích cầu tiêu dùng nội địa. Quy định cho người lao động nước ngoài nghỉ thêm 2 ngày (Quốc khánh và Tết cổ truyền của họ) thể hiện sự tôn trọng đa dạng văn hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng của Việt Nam.

2. Công cụ kinh tế để điều tiết việc lạm dụng lao động: 

Quy định trả lương ít nhất 300% cho ngày lễ là một mức chi phí rất cao. Điều này đóng vai trò như một "rào cản kinh tế", buộc NSDLĐ phải tính toán kỹ lưỡng hiệu quả kinh doanh. Nếu không thực sự cấp thiết, doanh nghiệp sẽ chọn cách đóng cửa cho nhân viên nghỉ ngơi thay vì mở cửa và gánh quỹ lương khổng lồ. Điều này gián tiếp bảo vệ trọn vẹn quyền được nghỉ ngơi của NLĐ.

V. LƯU Ý VÀ LỜI KHUYÊN CHO CÁC BÊN LIÊN QUAN

a. Đối với Người sử dụng lao động (Ban Giám đốc & HR):

* Lên kế hoạch nhân sự sớm: 

Các dịp nghỉ lễ dài ngày như Tết Âm lịch, 30/4 - 1/5 thường có thông báo chính thức từ Thủ tướng Chính phủ. HR cần cập nhật sớm, lên lịch nghỉ cụ thể và thông báo toàn công ty để NLĐ chủ động mua vé tàu xe về quê.

* Bắt buộc có văn bản thỏa thuận nếu làm thêm giờ: 

Nếu yêu cầu nhân viên trực lễ, HR phải lập "Văn bản thỏa thuận làm thêm giờ" (có thể áp dụng Mẫu số 01/PLIV của Nghị định 145) có chữ ký đồng ý của NLĐ. Tuyệt đối không dùng mệnh lệnh hành chính ép buộc đi làm ngày lễ, đây là hành vi vi phạm pháp luật sẽ bị xử phạt nặng.

* Hạch toán quỹ lương chuẩn xác: 

Kế toán và HR cần cài đặt phần mềm tính lương chính xác hệ số 300% cho ca ngày và 390% cho ca đêm đối với ngày lễ. Trả thiếu lương ngày lễ là căn cứ để NLĐ đơn phương chấm dứt hợp đồng ngay lập tức không cần báo trước (theo điểm b khoản 2 Điều 35 BLLĐ).

b. Đối với Người lao động:

* Hiểu rõ quyền từ chối: 

Trừ các trường hợp khẩn cấp như bảo vệ tính mạng con người, tài sản trong thiên tai, hỏa hoạn (Điều 108 BLLĐ), bạn hoàn toàn có quyền từ chối đi làm vào ngày Lễ, Tết mà không sợ bị công ty kỷ luật hay sa thải.

* Kiểm tra kỹ phiếu lương (Payslip): 

Tháng nào có đi làm vào ngày Lễ, hãy kiểm tra kỹ phiếu lương xem bộ phận kế toán đã nhân đúng hệ số 300% chưa. Nếu công ty chỉ tính 100% hoặc 200%, bạn có quyền khiếu nại lên Công đoàn cơ sở để đòi lại quyền lợi chính đáng của mình.

* Lưu ý với lao động nước ngoài: 

Nếu bạn có đồng nghiệp là người nước ngoài (hoặc bạn quản lý team có người nước ngoài), hãy chủ động nhắc nhở HR sắp xếp cho họ nghỉ hưởng nguyên lương vào ngày Quốc khánh và Tết cổ truyền của đất nước họ.

....