Quy định về việc tham gia BHXH bắt buộc đối với NLĐ nước ngoài làm việc tại Việt Nam

Người nước ngoài làm việc tại Việt Nam có tham gia BHXH bắt buộc được hưởng các chế độ thuộc BHXH bắt buộc gần giống như NLĐ Việt Nam (ảnh minh họa) 

Ls. Trần Hồng Phong giới thiệu

Cùng với sự hội nhập kinh tế quốc tế, số lượng chuyên gia và người lao động nước ngoài đến làm việc tại Việt Nam ngày càng tăng. Để bảo đảm quyền lợi an sinh xã hội, bình đẳng giữa lao động trong nước và quốc tế, Luật Bảo hiểm xã hội 2024 (có hiệu lực từ ngày 01/07/2025) đã quy định rất rõ ràng về nghĩa vụ và quyền lợi tham gia BHXH của nhóm đối tượng này.

Dưới đây chúng tôi phân tích về quy định tham gia Bảo hiểm xã hội (BHXH) bắt buộc đối với người lao động (NLĐ) nước ngoài tại Việt Nam theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024 và các văn bản hướng dẫn thi hành.

1. Đối tượng tham gia và Các trường hợp ngoại lệ

a. Quy định pháp luật: 

Theo khoản 2 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, người lao động là công dân nước ngoài làm việc tại Việt Nam thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc khi làm việc theo hợp đồng lao động xác định thời hạn có thời hạn từ đủ 12 tháng trở lên với người sử dụng lao động (NSDLĐ) tại Việt Nam.

b. Các trường hợp ngoại lệ (Không phải đóng BHXH bắt buộc): 

Luật cũng loại trừ nghĩa vụ tham gia BHXH bắt buộc đối với lao động nước ngoài nếu họ thuộc một trong các trường hợp sau:

- Người nước ngoài di chuyển trong nội bộ doanh nghiệp theo quy định của pháp luật về người lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam.

- Tại thời điểm giao kết hợp đồng lao động, người nước ngoài đã đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định của Bộ luật Lao động.

- Trường hợp có điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên có quy định khác.

2. Tỷ lệ đóng BHXH bắt buộc

Căn cứ theo Điều 33, Điều 34 của Luật BHXH 2024 và Điều 43 Nghị định 158/2025/NĐ-CP (sửa đổi quy định về Quỹ Tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp), mức trích đóng BHXH hằng tháng dựa trên tiền lương làm căn cứ đóng BHXH được phân bổ như sau:

* Đối với Người lao động nước ngoài: Trích đóng 8% tiền lương vào quỹ hưu trí và tử tuất.

* Đối với Người sử dụng lao động: Trích đóng tổng cộng 17,5% (hoặc 17,3%), bao gồm:

- 3% vào quỹ ốm đau và thai sản.

- 14% vào quỹ hưu trí và tử tuất.

- 0,5% (hoặc 0,3% đối với doanh nghiệp bảo đảm điều kiện an toàn) vào quỹ bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp.

(Lưu ý: Mức đóng trên chưa bao gồm Bảo hiểm Y tế).

3. Ví dụ minh hoạ

* Tình huống: 

Công ty TNHH XYZ (tại Việt Nam) ký hợp đồng lao động 02 năm với anh John (quốc tịch Mỹ) ở vị trí Giám đốc Marketing, mức lương cơ bản là 50.000.000 VNĐ/tháng. Anh John năm nay 40 tuổi và được tuyển dụng trực tiếp tại Việt Nam (không phải dạng thuyên chuyển nội bộ tập đoàn).

Phân tích: Vì anh John ký hợp đồng trên 12 tháng, chưa đến tuổi nghỉ hưu và không phải lao động di chuyển nội bộ, anh thuộc đối tượng bắt buộc phải tham gia BHXH.

Mức đóng hằng tháng:Anh John bị trừ lương để đóng BHXH: 8% x 50.000.000 = 4.000.000 VNĐ.
Công ty XYZ phải đóng cho anh John (giả sử mức đóng TNLĐ-BNN là 0,5%): 17,5% x 50.000.000 = 8.750.000 VNĐ.

Tình huống ngược lại: Nếu anh John được công ty mẹ ở Mỹ cử sang chi nhánh tại Việt Nam (Công ty XYZ) làm việc theo diện "di chuyển nội bộ doanh nghiệp", thì anh John và Công ty XYZ không phải đóng BHXH bắt buộc tại Việt Nam.

4. Quyền lợi đặc thù: Rút BHXH một lần khi về nước

Một trong những quyền lợi được lao động nước ngoài quan tâm nhất là việc rút BHXH một lần khi kết thúc thời gian làm việc tại Việt Nam. 

Theo khoản 2 Điều 70 Luật BHXH 2024, lao động nước ngoài được hưởng bảo hiểm xã hội một lần nếu có đề nghị và thuộc một trong các trường hợp:

- Đủ điều kiện hưởng lương hưu nhưng không tiếp tục cư trú tại Việt Nam.

- Chấm dứt hợp đồng lao động hoặc giấy phép lao động, chứng chỉ hành nghề hết hiệu lực mà không được gia hạn.

- Mắc bệnh hiểm nghèo (ung thư, bại liệt, xơ gan mất bù, lao nặng, AIDS) hoặc suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên.

- Trường hợp NLĐ nước ngoài qua đời, thân nhân của họ (nếu ở nước ngoài) có thể nộp hồ sơ hưởng chế độ tử tuất với yêu cầu các giấy tờ chứng tử do nước ngoài cấp phải được dịch ra tiếng Việt và công chứng/chứng thực hợp lệ.

5. Bình luận và Đánh giá

Đảm bảo quyền con người và nguyên tắc đối xử quốc gia: Việc đưa lao động nước ngoài vào lưới an sinh xã hội bắt buộc thể hiện sự cam kết của Việt Nam trong việc thực hiện các tiêu chuẩn lao động quốc tế. NLĐ nước ngoài được bảo vệ trước các rủi ro ốm đau, thai sản, tai nạn lao động và có quyền lợi hưu trí/rút BHXH một lần tương đương với công dân Việt Nam.

Tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng cho doanh nghiệp: Trước đây, nếu không bắt buộc đóng BHXH cho người nước ngoài, một số doanh nghiệp có thể ưu tiên tuyển dụng người nước ngoài thay vì lao động trong nước để "né" chi phí bảo hiểm (lên tới 17,5% quỹ lương). Quy định này giúp xóa bỏ sự chênh lệch chi phí nhân sự vô lý, bảo vệ cơ hội việc làm cho lao động nội địa.

Thích ứng linh hoạt (Rút BHXH 1 lần): Điểm sáng của Luật là cho phép NLĐ nước ngoài rút BHXH 1 lần ngay khi giấy phép lao động/hợp đồng hết hạn mà không được gia hạn. Điều này cực kỳ phù hợp với đặc thù "làm việc ngắn hạn/trung hạn" của giới Expat, giúp họ an tâm đóng góp vì biết số tiền mình trích đóng sẽ được lấy lại khi rời Việt Nam.

6. Lưu ý và Lời khuyên cho các bên liên quan

a. Đối với Người sử dụng lao động (Doanh nghiệp có yếu tố nước ngoài):

* Phân định rõ hình thức tuyển dụng: 

Bộ phận nhân sự cần nắm rất rõ NLĐ nước ngoài thuộc diện "tuyển dụng trực tiếp" (phải đóng BHXH) hay "di chuyển nội bộ" (miễn đóng BHXH). Việc áp dụng sai sẽ dẫn đến nguy cơ bị truy thu và phạt lãi chậm đóng (0,03%/ngày).

* Dự trù ngân sách: 

Khi thỏa thuận lương Gross hay Net với ứng viên nước ngoài, doanh nghiệp cần tính toán kỹ khoản chi phí 17,5% BHXH bắt buộc phải nộp thêm để không bị hụt ngân sách tài chính.

b. Đối với Người lao động nước ngoài (Expats):

* Nắm rõ quyền lợi: 

Bạn bị trừ 8% lương mỗi tháng, bù lại bạn có quyền hưởng tiền trợ cấp nếu ốm đau phải nghỉ việc, hoặc lao động nữ được nghỉ thai sản hưởng nguyên lương bình quân 6 tháng.

* Thủ tục khi rời Việt Nam: 

Trước khi về nước do hết hạn hợp đồng hoặc giấy phép lao động không gia hạn, bạn hãy chủ động đề nghị công ty chốt Sổ BHXH và làm thủ tục xin nhận BHXH 1 lần để bảo vệ tài sản cá nhân.

* Lưu giữ chứng từ: 

Trong quá trình làm việc, nếu bạn khám chữa bệnh ở nước ngoài (trong thời gian nghỉ phép/lễ), bạn vẫn có thể được thanh toán chế độ ốm đau nếu giấy tờ bệnh án được dịch ra tiếng Việt, công chứng và hợp pháp hóa lãnh sự. Do đó, hãy giữ gìn cẩn thận mọi hồ sơ y tế.

.....