Quy định về lao động chưa thành niên

Chỉ được sử dụng người lao động chưa thành niên vào những công việc phù hợp với sức khoẻ để bảo đảm sự phát triển thể lực, trí lực, nhân cách (ảnh minh họa)

Hoa Văn

Cập nhật 2/2026

Lao động chưa thành niên là một nhóm chủ thể đặc thù trong quan hệ lao động. Việc sử dụng nhóm lao động này một mặt giúp các em có thêm thu nhập, tích lũy kỹ năng sống; nhưng mặt khác, nếu không có hành lang pháp lý bảo vệ nghiêm ngặt, các em rất dễ bị bóc lột sức lao động, ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất, trí tuệ và cơ hội học tập. Bộ luật Lao động 2019 đã dành riêng một mục để quy định chi tiết nhằm bảo vệ tối đa nhóm đối tượng này.

I. QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ LAO ĐỘNG CHƯA THÀNH NIÊN

1. Khái niệm và phân loại (Điều 143 Bộ luật Lao động 2019) 

Lao động chưa thành niên là người lao động chưa đủ 18 tuổi. Pháp luật phân chia nhóm này thành 03 độ tuổi với các điều kiện sử dụng hoàn toàn khác nhau:

- Người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi: Được làm việc bình thường, ngoại trừ các công việc và nơi làm việc bị cấm.

- Người từ đủ 13 tuổi đến chưa đủ 15 tuổi: Chỉ được làm công việc nhẹ theo danh mục do Bộ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội ban hành.

- Người chưa đủ 13 tuổi: Chỉ được làm các công việc nghệ thuật, thể dục, thể thao nhưng không làm tổn hại đến sự phát triển thể lực, trí lực, nhân cách và phải có sự đồng ý của cơ quan chuyên môn về lao động cấp tỉnh.

2. Nguyên tắc sử dụng lao động chưa thành niên (Điều 144 Bộ luật Lao động 2019)

- Chỉ được làm công việc phù hợp với sức khỏe để bảo đảm sự phát triển thể lực, trí lực, nhân cách.

- Phải có sự đồng ý của cha, mẹ hoặc người giám hộ.

- Người sử dụng lao động (NSDLĐ) phải lập sổ theo dõi riêng (ghi rõ họ tên, ngày tháng năm sinh, công việc, kết quả kiểm tra sức khỏe) và xuất trình khi cơ quan nhà nước yêu cầu.

- NSDLĐ phải tạo cơ hội để các em được học văn hóa, giáo dục nghề nghiệp.

3. Thẩm quyền giao kết hợp đồng lao động (Điều 18 Bộ luật Lao động 2019) 

Việc ký kết hợp đồng lao động (HĐLĐ) phải tuân thủ năng lực hành vi dân sự:

- Người từ đủ 15 đến chưa đủ 18 tuổi: Tự mình ký HĐLĐ nhưng phải có sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện theo pháp luật.

- Người chưa đủ 15 tuổi: HĐLĐ phải được giao kết bởi cả người chưa đủ 15 tuổi và người đại diện theo pháp luật của người đó,. Hình thức HĐLĐ bắt buộc phải bằng văn bản.

4. Thời giờ làm việc và điều kiện làm việc (Điều 145, 146 Bộ luật Lao động 2019)

- Dưới 15 tuổi: Không được quá 04 giờ/ngày và 20 giờ/tuần; không được làm thêm giờ, làm việc vào ban đêm. Phải bố trí giờ làm việc không ảnh hưởng đến thời gian học tập; phải có giấy khám sức khỏe phù hợp với công việc và khám sức khỏe định kỳ ít nhất 06 tháng/lần.

- Từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi: Không được quá 08 giờ/ngày và 40 giờ/tuần. Có thể được làm thêm giờ, làm đêm trong một số nghề, công việc theo danh mục quy định.

5. Công việc và nơi làm việc CẤM sử dụng (Điều 147 Bộ luật Lao động 2019) 

- Cấm sử dụng lao động từ đủ 15 đến chưa đủ 18 tuổi làm các công việc: Mang, vác vật nặng vượt quá thể trạng; sản xuất, kinh doanh cồn, rượu, bia, thuốc lá; phá dỡ công trình; lặn biển...,. Cấm làm việc tại: Dưới nước, dưới lòng đất; công trường xây dựng; cơ sở giết mổ; sòng bạc, quán bar, vũ trường, karaoke, v.v..

II. VÍ DỤ MINH HỌA

* Ví dụ 1 (Độ tuổi từ 15 đến dưới 18): 

Em A (16 tuổi) xin vào làm nhân viên phục vụ tại một quán cà phê. Chủ quán đồng ý nhận A. Để đúng luật, chủ quán phải yêu cầu A cung cấp văn bản đồng ý cho đi làm của bố/mẹ A. 

> Chủ quán chỉ được xếp lịch cho A làm tối đa 8 tiếng/ngày và 40 tiếng/tuần. Tuyệt đối không được xếp A làm ca đêm (từ 22h - 06h) hay yêu cầu A bưng bê các thùng nguyên liệu quá nặng. Chủ quán không được phép nhận A vào làm nếu quán cà phê có kết hợp kinh doanh vũ trường, quán bar.

* Ví dụ 2 (Độ tuổi dưới 15 tuổi): 

Em B (14 tuổi) được một đoàn làm phim mời đóng vai diễn viên nhí. Đây là công việc nghệ thuật được phép sử dụng lao động dưới 15 tuổi. Khi ký HĐLĐ, hợp đồng phải có chữ ký của cả em B và bố/mẹ em B.

> Đoàn làm phim chỉ được quay phim với B tối đa 4 tiếng/ngày, đồng thời lịch quay không được trùng với lịch học văn hóa của B ở trường.

III. ĐÁNH GIÁ VÀ GIẢI THÍCH

1. Tính nhân văn và sự đồng bộ của pháp luật: 

Các quy định về lao động chưa thành niên trong Bộ luật Lao động 2019 thể hiện sự tương thích cao với các Công ước của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) về xóa bỏ lao động trẻ em mà Việt Nam đã tham gia. Luật phân chia rất rạch ròi các mốc tuổi (<13, 13-<15, 15-<18) tương ứng với các giới hạn về thời gian, loại hình công việc, thể hiện sự thấu hiểu về tâm sinh lý của trẻ em. 

Việc giới hạn giờ làm (chỉ 40h/tuần đối với nhóm 15-<18, và 20h/tuần đối với nhóm <15) bảo đảm các em không bị vắt kiệt sức lao động so với người trưởng thành (48h/tuần).

2. Cơ chế "bảo vệ kép": 

Pháp luật áp dụng cơ chế bảo vệ kép đối với lao động chưa thành niên.

- Thứ nhất là sự bảo vệ từ gia đình:  Bắt buộc phải có sự đồng ý của cha mẹ/người giám hộ khi ký hợp đồng,. Quy định này đồng bộ với Bộ luật Dân sự 2015 về năng lực hành vi dân sự của người chưa thành niên.

- Thứ hai là sự bảo vệ từ Nhà nước: Việc sử dụng lao động dưới 13 tuổi phải được Sở Lao động - Thương binh và Xã hội đồng ý. Nhà nước kiểm soát chặt chẽ bằng cách cấm hoàn toàn các môi trường làm việc độc hại, nhạy cảm (karaoke, bar, dưới lòng đất) để bảo vệ sự phát triển nhân cách của các em.

IV. LƯU Ý VÀ LỜI KHUYÊN 

1. Đối với Người sử dụng lao động (Doanh nghiệp, chủ hộ kinh doanh):

- Kiểm tra kỹ giấy tờ tùy thân: Rất nhiều doanh nghiệp bị phạt nặng vì vô tình sử dụng lao động chưa đủ 15 tuổi làm việc trọn thời gian do không kiểm tra kỹ Căn cước công dân hoặc giấy khai sinh của người lao động khi tuyển dụng.

- Hoàn thiện thủ tục hành chính: Nếu tuyển dụng người dưới 18 tuổi, NSDLĐ bắt buộc phải lập Sổ theo dõi lao động chưa thành niên. Thiếu sổ này, cơ quan thanh tra sẽ lập biên bản xử phạt vi phạm hành chính.

- Thận trọng khi sử dụng lao động dưới 15 tuổi: Các thủ tục sử dụng nhóm này rất phức tạp (phải khám sức khỏe 6 tháng/lần, cấm làm thêm giờ, cấm làm đêm, phải sắp xếp giờ làm né giờ học). Nếu công việc không thực sự phù hợp (như nghệ thuật, thể thao, nghề truyền thống), doanh nghiệp nên hạn chế tuyển dụng nhóm này để tránh rủi ro pháp lý. Tuyệt đối không sử dụng lao động chưa thành niên trái pháp luật vì đây là hành vi bị nghiêm cấm.

2. Đối với Người lao động chưa thành niên và Người đại diện (Cha, mẹ, người giám hộ):

- Ưu tiên việc học: Việc đi làm thêm giúp các em có thu nhập, nhưng pháp luật quy định NSDLĐ và gia đình phải ưu tiên việc học tập của các em,. Cha mẹ cần giám sát thời gian làm việc để bảo đảm con em không làm việc quá 4h/ngày (nếu dưới 15 tuổi) hoặc 8h/ngày (nếu từ 15 - dưới 18 tuổi).

- Đọc kỹ hợp đồng và môi trường làm việc: Cha mẹ/người giám hộ khi ký đồng ý vào HĐLĐ cần kiểm tra kỹ địa điểm làm việc. Tuyệt đối không cho con em làm việc tại các công trường xây dựng, quán bar, phòng hát karaoke, hoặc các nơi phải bê vác vật nặng.

- Quyền từ chối công việc nguy hiểm: Nếu NSDLĐ ép buộc làm công việc độc hại hoặc làm ca đêm trái luật, người lao động chưa thành niên hoàn toàn có quyền từ chối làm việc hoặc đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động mà không cần báo trước (theo điểm c, điểm d khoản 2 Điều 35).

.....