Tai nạn lao động

Tai nạn lao động phải được hạn chế đến mức thấp nhất (ảnh minh hoạ)

Hoa Văn

Tai nạn lao động (TNLĐ) là rủi ro không mong muốn nhưng luôn tiềm ẩn trong mọi hoạt động sản xuất, kinh doanh. Khi TNLĐ xảy ra, hệ lụy để lại không chỉ là sự suy giảm sức khỏe, tính mạng của người lao động mà còn là gánh nặng tài chính và trách nhiệm pháp lý khổng lồ đối với doanh nghiệp.

I. TAI NẠN LAO ĐỘNG LÀ GÌ?

Căn cứ khoản 8 Điều 3 Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015, tai nạn lao động là tai nạn gây tổn thương cho bất kỳ bộ phận, chức năng nào của cơ thể hoặc gây tử vong cho người lao động, xảy ra trong quá trình lao động, gắn liền với việc thực hiện công việc, nhiệm vụ lao động.

Pháp luật cũng mở rộng phạm vi bảo vệ đối với các tai nạn xảy ra ngoài nơi làm việc hoặc ngoài giờ làm việc nếu thực hiện theo yêu cầu của người sử dụng lao động, hoặc tai nạn xảy ra trên tuyến đường đi từ nơi ở đến nơi làm việc (và ngược lại) trong khoảng thời gian và tuyến đường hợp lý.

II. TRÁCH NHIỆM "BẮT BUỘC" CỦA NGƯỜI SỬ DỤNG LAO ĐỘNG (NSDLĐ)

Khi rủi ro xảy ra, NSDLĐ phải gánh chịu trách nhiệm vật chất rất lớn đối với người lao động (NLĐ) bị nạn theo Điều 38 Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015, cụ thể qua 4 tầng trách nhiệm sau:

1. Trách nhiệm y tế (Chi trả toàn bộ chi phí điều trị) NSDLĐ phải kịp thời sơ cứu, cấp cứu và tạm ứng chi phí điều trị cho NLĐ. NSDLĐ phải thanh toán phần chi phí đồng chi trả và những chi phí không nằm trong danh mục bảo hiểm y tế; nếu NLĐ không có bảo hiểm y tế, NSDLĐ phải thanh toán toàn bộ chi phí y tế từ khi sơ cứu đến khi điều trị ổn định.

2. Trách nhiệm tiền lương (Bảo đảm thu nhập) NSDLĐ phải trả đủ tiền lương cho NLĐ phải nghỉ việc trong suốt thời gian điều trị, phục hồi chức năng lao động.

3. Trách nhiệm Bồi thường / Trợ cấp (Bù đắp tổn thất sức khỏe) Tùy thuộc vào yếu tố "lỗi", NSDLĐ phải chi trả một khoản tiền một lần cho NLĐ:

- Trường hợp Bồi thường (NLĐ không có lỗi hoặc lỗi của người khác): Mức bồi thường ít nhất bằng 1,5 tháng tiền lương nếu suy giảm từ 5% đến 10% khả năng lao động; sau đó cứ tăng 1% được cộng thêm 0,4 tháng lương. Nếu suy giảm từ 81% trở lên hoặc tử vong, phải bồi thường ít nhất 30 tháng tiền lương.

- Trường hợp Trợ cấp (Do lỗi của chính NLĐ): Ngay cả khi tai nạn xảy ra do NLĐ làm ẩu, vi phạm quy trình, NSDLĐ vẫn phải trả một khoản trợ cấp ít nhất bằng 40% mức bồi thường nêu trên.

4. Trách nhiệm bố trí việc làm Sau khi điều trị ổn định, NSDLĐ phải sắp xếp công việc phù hợp với sức khỏe theo kết luận của Hội đồng giám định y khoa nếu NLĐ còn tiếp tục làm việc.

III. CÁC TRƯỜNG HỢP LOẠI TRỪ TRÁCH NHIỆM

Căn cứ Điều 40 Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015, NLĐ sẽ không được hưởng chế độ từ NSDLĐ cũng như từ Quỹ Bảo hiểm TNLĐ nếu tai nạn xảy ra do 3 nguyên nhân:

- Do mâu thuẫn của chính nạn nhân với người gây ra tai nạn mà không liên quan đến công việc.

- Do NLĐ cố ý tự hủy hoại sức khỏe của bản thân.

- Do sử dụng ma túy, chất gây nghiện khác trái pháp luật.

IV. CHẾ ĐỘ TỪ QUỸ BẢO HIỂM TAI NẠN LAO ĐỘNG (BẢO HIỂM XÃ HỘI)

Bên cạnh tiền bồi thường từ công ty, NLĐ còn được nhận chế độ từ Quỹ bảo hiểm TNLĐ (do cơ quan BHXH chi trả) nếu suy giảm khả năng lao động từ 5% trở lên.

* Trợ cấp một lần: 

Áp dụng khi suy giảm từ 5% đến 30%. Mức trợ cấp phụ thuộc vào tỷ lệ suy giảm (khởi điểm 5 lần mức lương cơ sở) và số năm đóng bảo hiểm.

* Trợ cấp hằng tháng: 

Áp dụng khi suy giảm từ 31% trở lên. Nếu suy giảm $\ge$ 81% kèm theo liệt cột sống, mù hai mắt, cụt/liệt hai chi hoặc tâm thần, NLĐ còn được nhận thêm trợ cấp phục vụ hằng tháng bằng mức lương cơ sở.

* Trợ cấp tuất: 

Nếu NLĐ chết, thân nhân được nhận trợ cấp một lần bằng 36 lần mức lương cơ sở và tiền tuất hằng tháng/một lần theo Luật Bảo hiểm xã hội.

V. VÍ DỤ MINH HỌA

* Tình huống 1 (TNLĐ không do lỗi của NLĐ): 

Anh A là thợ mộc, đang làm việc thì lưỡi cưa máy bị gãy văng vào tay. Giám định suy giảm 10% khả năng lao động. Mức lương của anh A là 10.000.000 VNĐ/tháng. 

> Giải quyết: NSDLĐ phải lo toàn bộ viện phí, trả nguyên lương những ngày anh A nằm viện, và bồi thường ít nhất 1,5 tháng lương = 15.000.000 VNĐ. Ngoài ra, anh A làm hồ sơ nhận trợ cấp 1 lần từ cơ quan BHXH.

* Tình huống 2 (TNLĐ do lỗi của NLĐ): 

Anh B là công nhân xây dựng, công ty đã phát dây đai an toàn nhưng anh B cố tình không đeo. Anh B bị ngã giáo, suy giảm 10% khả năng lao động. 

> Giải quyết: Dù anh B có lỗi 100%, công ty vẫn phải trả viện phí và lương những ngày nằm viện. Tuy nhiên, thay vì bồi thường 15 triệu đồng, công ty chỉ phải trợ cấp khoản tiền bằng 40% của mức bồi thường (15 triệu x 40% = 6.000.000 VNĐ). Anh B vẫn được nhận tiền từ cơ quan BHXH.

* Tình huống 3 (Tai nạn giao thông trên đường đi làm): 

Chị C đi xe máy từ công ty về nhà theo tuyến đường thường ngày. Chị bị một xe tải vượt đèn đỏ tông trúng, xe tải bỏ trốn. 

> Giải quyết: Đây được tính là TNLĐ. Do lỗi của người khác hoặc không xác định được người gây tai nạn, Công ty phải chi trả tiền y tế, trả lương ngừng việc và trả khoản trợ cấp (tối thiểu 40% mức bồi thường chuẩn) cho chị C.

VI. BÌNH LUẬN VÀ ĐÁNH GIÁ 

1. Chế độ "Trách nhiệm nghiêm ngặt" (Strict Liability) bảo vệ NLĐ: 

Pháp luật Việt Nam áp dụng cơ chế bảo vệ NLĐ mạnh mẽ. Trách nhiệm bồi thường/trợ cấp của doanh nghiệp phát sinh ngay cả khi doanh nghiệp không có lỗi, và thậm chí khi NLĐ tự làm sai quy trình (lỗi của chính NLĐ), doanh nghiệp vẫn phải bỏ tiền túi ra trợ cấp. Quy định này xuất phát từ nguyên lý: Doanh nghiệp là chủ thể hưởng lợi từ sức lao động và tổ chức hoạt động sản xuất, do đó phải gánh chịu rủi ro phát sinh từ hoạt động đó.

2. Công cụ răn đe kinh tế đối với NSDLĐ: 

Việc buộc NSDLĐ phải trả hàng chục, thậm chí hàng trăm triệu đồng (tiền viện phí, tiền lương, tiền bồi thường lên đến 30 tháng lương),, khi có tai nạn chết người là một đòn bẩy kinh tế. Nó buộc giới chủ phải nhận ra rằng: Việc đầu tư mua sắm đồ bảo hộ, cải thiện máy móc và huấn luyện an toàn có chi phí rẻ hơn rất nhiều so với chi phí giải quyết hậu quả tai nạn.

VII. LƯU Ý VÀ LỜI KHUYÊN CHO CÁC BÊN LIÊN QUAN

a. Đối với Người sử dụng lao động (Chủ doanh nghiệp, HR):

* Chuyển giao rủi ro bằng bảo hiểm thương mại: 

Pháp luật cho phép doanh nghiệp mua bảo hiểm tai nạn cho NLĐ tại các công ty bảo hiểm. Khi tai nạn xảy ra, số tiền công ty bảo hiểm chi trả sẽ được cấn trừ vào nghĩa vụ bồi thường/trợ cấp của doanh nghiệp. Đây là phương pháp quản trị dòng tiền cực kỳ thông minh để tránh doanh nghiệp bị phá sản khi xảy ra tai nạn thảm khốc.

* Khai báo và điều tra kịp thời: 

Khi xảy ra TNLĐ nặng hoặc chết người, phải giữ nguyên hiện trường và báo ngay cho Sở LĐ-TB&XH và Cơ quan Công an. Hành vi che giấu tai nạn có thể dẫn đến việc Giám đốc bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

* Hoàn thành nghĩa vụ đóng BHXH: 

Nếu công ty trốn đóng hoặc nợ BHXH khiến NLĐ không được quỹ BHXH chi trả chế độ TNLĐ, công ty bắt buộc phải bỏ tiền túi ra trả thay cho quỹ BHXH.

b. Đối với Người lao động:

* Tuyệt đối tuân thủ nội quy: 

Đừng vì tiện lợi mà tháo bỏ đồ bảo hộ. Nếu tai nạn xảy ra và được xác định là do bạn vi phạm quy trình (có lỗi), số tiền công ty bồi thường cho bạn sẽ bị sụt giảm từ 100% xuống chỉ còn 40% (chuyển thành trợ cấp).

* Yêu cầu chốt hồ sơ bệnh án chuẩn xác: 

Khi vào viện cấp cứu do tai nạn tại nơi làm việc hoặc trên đường đi làm, hãy yêu cầu bác sĩ ghi rõ nguyên nhân vào hồ sơ bệnh án là "Tai nạn lao động" hoặc "Tai nạn giao thông trên đường đi làm". Đồng thời xin Giấy xác nhận của Công an xã nơi xảy ra tai nạn giao thông. Đây là bằng chứng sống còn để công ty lập hồ sơ và cơ quan BHXH giải quyết tiền cho bạn.

* Sử dụng quyền từ chối làm việc: 

Nếu thấy máy móc hỏng hóc, giàn giáo rung lắc đe dọa tính mạng, bạn có quyền từ chối làm việc và rời khỏi nơi nguy hiểm mà vẫn được trả đủ lương, không bị kỷ luật. Đừng đánh cược mạng sống của mình.

.....