Chấm dứt HĐLĐ khi NLĐ tự ý bỏ việc không có lý do chính đáng 5 ngày liên tục

Khi NLĐ tự ý bỏ việc không có lý do chính đáng quá 5 ngày liên tục, NSDLĐ có quyền đơn phương chấm dứt HĐLĐ hoặc kỷ luật sa thải (cũng dẫn đến hậu quả chấm dứt HĐLĐ) (ảnh minh hoạ)

Ls. Trần Hồng Phong

NSDLĐ có quyền đơn phương chấm dứt HĐLĐ ngay lập tức mà không cần báo trước khi NLĐ tự ý bỏ việc mà không có lý do chính đáng từ 05 ngày làm việc liên tục trở lên. Tình trạng người lao động (NLĐ) "bốc hơi" – tự ý bỏ việc không lời từ biệt – là một "cơn đau đầu" thường trực đối với nhiều bộ phận Nhân sự (HR). Để tháo gỡ nút thắt này, Bộ luật Lao động 2019 đã trao cho Người sử dụng lao động (NSDLĐ) một "thượng phương bảo kiếm": Quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động (HĐLĐ) ngay lập tức đối với NLĐ tự ý bỏ việc.

Dưới đây là phân tích về quy định pháp lý này.

1. Phân tích và Giải thích quy định pháp luật

A. Căn cứ pháp lý cốt lõi 

Theo quy định tại điểm e khoản 1 Điều 36 Bộ luật Lao động 2019, NSDLĐ có quyền đơn phương chấm dứt HĐLĐ trong trường hợp: "Người lao động tự ý bỏ việc mà không có lý do chính đáng từ 05 ngày làm việc liên tục trở lên".

Đồng thời, khoản 3 Điều 36 quy định một đặc quyền lớn cho doanh nghiệp: Khi áp dụng lý do tại điểm e khoản 1 nêu trên, NSDLĐ không phải báo trước cho NLĐ.

B. Giải mã các điều kiện bắt buộc để áp dụng 

Để NSDLĐ được quyền "xuống tay" chấm dứt HĐLĐ ngay lập tức, hành vi của NLĐ phải hội đủ 03 yếu tố khắt khe sau:

* Phải là "Ngày làm việc liên tục": 

Thời gian bỏ việc phải tính bằng ngày làm việc (không tính ngày nghỉ hằng tuần, nghỉ lễ tết) và các ngày này phải nối tiếp nhau (liên tục). Nếu NLĐ nghỉ 3 ngày, đi làm 1 ngày, rồi nghỉ tiếp 3 ngày thì không thỏa mãn điều kiện này.

* Từ "05 ngày" trở lên: 

Thời gian bỏ việc phải chạm ngưỡng từ đủ 05 ngày làm việc liên tục trở lên.

* "Không có lý do chính đáng": 

Đây là yếu tố then chốt nhất. Căn cứ theo khoản 4 Điều 125 Bộ luật Lao động 2019, các trường hợp được pháp luật công nhận là có lý do chính đáng bao gồm: Thiên tai, hỏa hoạn, bản thân hoặc thân nhân bị ốm (phải có xác nhận của cơ sở y tế có thẩm quyền) và các trường hợp khác do nội quy lao động của công ty quy định. Nếu NLĐ bỏ việc vì các lý do này, công ty không được phép đơn phương chấm dứt HĐLĐ.

C. Hậu quả pháp lý đối với NLĐ 

Bên cạnh việc mất việc làm ngay lập tức, NLĐ vi phạm lỗi này sẽ bị tước quyền nhận Trợ cấp thôi việc. 

Theo khoản 1 Điều 46 Bộ luật Lao động 2019 và điểm b khoản 1 Điều 8 Nghị định 145/2020/NĐ-CP, NSDLĐ không có trách nhiệm trả trợ cấp thôi việc cho NLĐ bị đơn phương chấm dứt HĐLĐ do tự ý bỏ việc 05 ngày liên tục không có lý do chính đáng.

2. Bình luận và Đánh giá

* Sự thay đổi mang tính đột phá và thực tế: 

Trước đây (theo Bộ luật Lao động 2012), khi NLĐ tự ý bỏ việc 05 ngày, NSDLĐ chỉ có một cách giải quyết là áp dụng hình thức kỷ luật "Sa thải". Tuy nhiên, quy trình xử lý kỷ luật lại vô cùng rườm rà: phải gửi giấy mời 3 lần, phải tổ chức họp kỷ luật. Việc này trở nên "lố bịch" trên thực tế vì NLĐ đã bỏ trốn thì không thể đến dự họp, khiến doanh nghiệp bị treo hồ sơ, không thể chốt sổ Bảo hiểm xã hội.

Bộ luật Lao động 2019 đã có một sự điều chỉnh sắc bén khi chuyển hành vi này từ "Xử lý kỷ luật" sang "Quyền đơn phương chấm dứt HĐLĐ của NSDLĐ". Việc cho phép NSDLĐ ra quyết định chấm dứt ngay lập tức, không cần báo trước là một bước tiến vượt bậc, giúp doanh nghiệp chủ động dọn dẹp bộ máy nhân sự, giảm thiểu thủ tục hành chính, đồng thời răn đe mạnh mẽ thói quen làm việc vô kỷ luật của một bộ phận NLĐ.

3. Ví dụ minh họa

Ví dụ 1 (Chấm dứt đúng luật): 

Anh A là công nhân làm việc theo giờ hành chính từ Thứ 2 đến Thứ 7 (nghỉ Chủ nhật). Do giận dỗi quản lý, anh A tự ý không đến công ty từ Thứ 3 đến Thứ 7 (đúng 05 ngày làm việc liên tục). Công ty không liên lạc được. Sáng Thứ 2 tuần kế tiếp, Giám đốc công ty ký ngay Quyết định đơn phương chấm dứt HĐLĐ đối với anh A mà không cần báo trước. Quyết định này là hoàn toàn đúng luật.

Ví dụ 2 (Chấm dứt sai luật do có lý do chính đáng): 

Chị B đi làm về bị tai nạn giao thông nghiêm trọng phải nằm phòng cấp cứu hôn mê suốt 1 tuần. Gia đình bối rối nên quên không gọi điện báo cho công ty. Thấy chị B nghỉ 06 ngày liên tục, công ty ra quyết định đơn phương chấm dứt HĐLĐ. Tuy nhiên, sau đó gia đình chị B mang Giấy xác nhận nằm viện đến. Trong trường hợp này, chị B nghỉ việc là "có lý do chính đáng" (bản thân ốm đau có xác nhận của bệnh viện). Do đó, quyết định chấm dứt của công ty trở thành trái pháp luật, công ty buộc phải thu hồi quyết định và nhận chị B trở lại làm việc.

4. Lưu ý cho các bên liên quan

a. Đối với Người sử dụng lao động (Bộ phận HR/Pháp chế):

* Đừng nhầm lẫn tên gọi của Quyết định: 

Khi áp dụng điều khoản này, loại văn bản bạn ban hành phải có tên là "Quyết định đơn phương chấm dứt Hợp đồng lao động", tuyệt đối KHÔNG được ghi là "Quyết định xử lý kỷ luật sa thải" (bởi nếu ghi là sa thải, bạn sẽ bị bắt bẻ vì chưa làm thủ tục họp kỷ luật).

* Cẩn trọng với "lý do chính đáng": 

Dù luật cho phép chấm dứt không cần báo trước, HR vẫn nên thực hiện các biện pháp liên lạc (gọi điện, gửi thư bảo đảm về địa chỉ nhà) để xác minh lý do nghỉ việc của họ. Lập biên bản vắng mặt hằng ngày. Chỉ khi xác định chắc chắn họ bỏ việc đi làm nơi khác hoặc không có lý do chính đáng y khoa, công ty mới nên ra quyết định để tránh rủi ro bị kiện ngược.

* Cách tính ngày làm việc: 

Hãy đối chiếu kỹ với Nội quy lao động về ngày nghỉ hằng tuần để đếm cho đúng 05 "ngày làm việc".

b. Đối với Người lao động:

* Không bao giờ được "nghỉ ngang": 

Sự tự do bốc đồng của bạn sẽ phải trả giá đắt. Bạn sẽ bị mất việc ngay lập tức và bị tước luôn khoản Tiền trợ cấp thôi việc cho những năm tháng cống hiến trước đó.

* Chủ động thông báo khi có sự cố: 

Nếu bạn gặp tai nạn, ốm đau đột xuất, hỏa hoạn... hãy nhờ người thân báo ngay cho quản lý và phải giữ lại toàn bộ Giấy tờ xác nhận của Bệnh viện/Cơ quan chức năng. Đây là "kim bài miễn tử" chứng minh bạn có "lý do chính đáng" để bảo vệ chiếc ghế của mình tại công ty.
.....