Hỏi về việc chấm dứt HĐLĐ khi NLĐ có hành vi phạm tội bên ngoài

Hai bên có quyền thoả thuận chấm dứt HĐLĐ trước thời hạn(ảnh minh hoạ)

Hỏi: Thưa luật sư, công ty tôi vừa xảy ra trường hợp sau xin được luật sư tư vấn giúp: Anh A làm việc tại công ty được 2 năm, HĐLĐ có thời hạn 1 năm (ký lần 2) sẽ hết hạn vào tháng 10/2025. Mới đây từ việc vay nợ tiền bên ngoài (không liên quan gì đến công ty), anh A đã đến nhà người nợ tiền gây gổ đánh nhau. Anh A mang theo dao và đâm trọng thương gây tử vong một người. Hiện anh A đang bỏ trốn và có gọi điện về công ty, kể lại sự việc. Anh A nói sẽ ra tự thú và có thể sẽ bị công an bắt giam; do vậy anh A muốn báo để chấm dứt HĐLĐ với công ty. Anh A nói công ty cần hướng dẫn thủ tục gấp để anh làm và sẽ gửi lại cho công ty. Vậy chúng tôi muốn hỏi đây có phải là trường hợp chấm dứt HĐLĐ không ạ và công ty phải hướng dẫn anh A như thế nào để bảo đảm đúng pháp luật? Anh A cũng nói sẽ không thể trực tiếp về lại công ty lúc này. Xin chân thành cám ơn. (Trang Th.) 

Luật sư Trần Hồng Phong trả lời:

Theo thông tin của bạn, thì khả năng cao là anh A sẽ bị truy tố về tội giết người; và chắc chắn sẽ phải đi tù trong nhiều năm. Điều này đồng nghĩa là anh A sẽ không thể tiếp tục làm việc, thực hiện HĐLĐ (trong thời gian còn lại của hợp đồng). Như vậy, dù muốn hay không HĐLĐ giữa hai bên sẽ phải chấm dứt.

Theo quy định tại BLLĐ 2019, có nhiều trường hợp dẫn đến việc chấm dứt HĐLĐ; chẳng hạn như: hai bên cùng thoả thuận chấm dứt HĐLĐ, NLĐ đơn phương đề nghị chấm dứt HĐLĐ; hoặc "người lao động bị kết án tù" ...vv.

Sau đây, tôi sẽ phân tích các tình huống theo quy định tại Bộ luật lao động 2019.

1. Vấn đề 1: Đây có phải là trường hợp chấm dứt Hợp đồng lao động (HĐLĐ) không?

Trong tình huống này, chúng ta cần phân tích rõ các khả năng pháp lý để xác định đúng bản chất sự việc:

* Thứ nhất, xét về việc anh A sắp bị công an bắt giam: 

Theo quy định pháp luật, việc anh A bị tạm giữ, tạm giam để phục vụ điều tra chưa phải là căn cứ để công ty chấm dứt HĐLĐ. Căn cứ tại điểm b khoản 1 Điều 30 Bộ luật Lao động 2019, trường hợp "người lao động bị tạm giữ, tạm giam theo quy định của pháp luật về tố tụng hình sự" thì HĐLĐ sẽ được tạm hoãn thực hiện. HĐLĐ chỉ đương nhiên chấm dứt khi anh A bị kết án phạt tù giam theo bản án có hiệu lực của Tòa án (theo khoản 4 Điều 34 Bộ luật Lao động 2019). Do đó, công ty không thể tự lấy lý do anh A đi tự thú/bị bắt giam để đơn phương ra quyết định sa thải hay chấm dứt HĐLĐ.

* Thứ hai, xét về việc anh A chủ động xin nghỉ việc: 

Vì anh A chủ động gọi điện báo muốn chấm dứt HĐLĐ để đi tự thú, đây là hành vi thể hiện nguyện vọng chấm dứt quan hệ lao động. Nếu áp dụng quyền đơn phương chấm dứt HĐLĐ của người lao động đối với hợp đồng có thời hạn (1 năm), anh A phải báo trước ít nhất 30 ngày theo quy định tại điểm b khoản 1 Điều 35 Bộ luật Lao động 2019. Tuy nhiên, trong hoàn cảnh cấp bách này, anh A không thể đảm bảo thời gian báo trước.

* Giải pháp tối ưu: 

Để giải quyết nhanh chóng và hợp pháp theo đúng nguyện vọng của anh A mà không vi phạm thời hạn báo trước, công ty và anh A nên áp dụng hình thức "Hai bên thỏa thuận chấm dứt hợp đồng lao động" theo quy định tại khoản 3 Điều 34 Bộ luật Lao động 2019. Đây chính là trường hợp chấm dứt HĐLĐ hợp pháp, an toàn nhất cho cả công ty và người lao động trong hoàn cảnh này.

2. Vấn đề 2: Công ty cần hướng dẫn thủ tục cho anh A như thế nào?

Do anh A đang lẩn trốn, chuẩn bị tự thú và không thể trực tiếp về công ty, bộ phận Nhân sự cần hướng dẫn anh A thực hiện gấp các bước sau qua điện thoại/Zalo/Email:

Bước 1: Làm Đơn xin thỏa thuận chấm dứt HĐLĐ

Công ty hướng dẫn anh A tự viết tay một tờ đơn (hoặc công ty soạn sẵn mẫu gửi qua Zalo để anh A in ra ký).

Nội dung đơn cần ghi rõ: "Vì lý do cá nhân không thể tiếp tục công việc, tôi làm đơn này đề nghị Công ty chấp thuận cho tôi được thỏa thuận chấm dứt hợp đồng lao động kể từ ngày.../tháng.../năm... Tôi cam kết bàn giao đầy đủ công việc (nếu có) và không có bất kỳ khiếu nại nào về sau."

Anh A ký, ghi rõ họ tên, chụp ảnh bản gốc rõ nét gửi ngay qua Zalo/Email cho công ty để làm căn cứ xử lý kịp thời. Bản gốc bằng giấy, anh A có thể nhờ người nhà hoặc gửi bưu điện chuyển phát nhanh về công ty sau.

Bước 2: Công ty ra Quyết định chấm dứt HĐLĐ

Ngay khi nhận được hình ảnh đơn của anh A qua tin điện tử, Giám đốc công ty ban hành "Quyết định chấm dứt hợp đồng lao động".

Căn cứ pháp lý ghi trong Quyết định: Căn cứ khoản 3 Điều 34 Bộ luật Lao động 2019 (Hai bên thỏa thuận chấm dứt hợp đồng lao động).

Bước 3: Hướng dẫn thủ tục nhận lương và sổ Bảo hiểm xã hội (BHXH) thông qua ủy quyền 

Đây là bước quan trọng vì anh A sẽ bị tạm giam và không thể tự đi nhận các quyền lợi của mình. Theo quy định tại Điều 48 Bộ luật Lao động 2019, trong thời hạn 14 ngày làm việc kể từ ngày chấm dứt HĐLĐ, công ty phải thanh toán tiền lương và chốt, trả sổ BHXH cho anh A. Căn cứ khoản 1 Điều 94 Bộ luật Lao động 2019: "Trường hợp người lao động không thể nhận lương trực tiếp thì người sử dụng lao động có thể trả lương cho người được người lao động ủy quyền hợp pháp".

* Hướng dẫn anh A: 

Công ty thông báo cho anh A biết tiền lương những ngày đã làm việc và sổ BHXH của anh sẽ được công ty giữ lại an toàn. Công ty yêu cầu anh A báo với gia đình rằng: Khi anh A vào cơ sở tạm giam, gia đình cần liên hệ với cán bộ quản lý trại giam để xin làm Giấy ủy quyền (có xác nhận của Giám thị trại giam theo quy định của pháp luật dân sự). Người nhà cầm Giấy ủy quyền này kèm theo giấy tờ tùy thân đến công ty để nhận thay tiền lương, trợ cấp thôi việc (nếu có) và sổ BHXH cho anh A.

Lời khuyên và lưu ý: Công ty tuyệt đối không nên tự ý chấm dứt HĐLĐ theo hình thức "sa thải" (dù anh A có vi phạm pháp luật hình sự bên ngoài), vì việc đánh nhau bên ngoài công ty không thuộc các trường hợp xử lý kỷ luật sa thải theo Điều 125 Bộ luật Lao động 2019.

Tóm lại: Việc hướng dẫn anh A làm đơn thỏa thuận chấm dứt HĐLĐ là cách hành xử vừa thấu tình đạt lý, vừa tuân thủ đúng và chặt chẽ các quy định của pháp luật lao động hiện hành.

Chúc công ty xử lý sự việc suôn sẻ!

....