NLĐ trong thời gian thử việc có tham gia BHXH bắt buộc không?

Lao động thử việc không thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc (ảnh minh họa)

Ls. Trần Hồng Phong 

Một trong những vấn đề được cả người sử dụng lao động (doanh nghiệp) và người lao động (NLĐ) đặc biệt quan tâm khi bắt đầu mối quan hệ lao động là việc tham gia Bảo hiểm xã hội (BHXH) trong giai đoạn thử việc. Vấn đề này đã được quy định rõ ràng trong Luật bảo hiểm xã hội 2024.

Dưới đây phân tích dựa trên Luật Bảo hiểm xã hội 2024 và các Nghị định hướng dẫn thi hành.

1.  Thời gian thử việc có phải đóng BHXH?

Câu trả lời khẳng định là: Không. Người lao động làm việc theo hợp đồng thử việc không phải tham gia BHXH bắt buộc.

* Cơ sở pháp lý áp dụng:

Theo quy định chung tại điểm a khoản 1 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, đối tượng tham gia BHXH bắt buộc là những người làm việc theo hợp đồng lao động (không xác định thời hạn hoặc xác định thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên).

Để làm rõ hơn cho giai đoạn thử việc, khoản 5 Điều 3 Nghị định 158/2025/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật BHXH về BHXH bắt buộc đã khẳng định rõ: "người lao động làm việc theo hợp đồng thử việc theo quy định của pháp luật lao động không thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc".

Như vậy, pháp luật hiện hành đã tách bạch rõ ràng giữa "Hợp đồng thử việc" và "Hợp đồng lao động" trong việc xác định nghĩa vụ đóng BHXH.

2. Ví dụ minh họa

Anh Nguyễn Văn A trúng tuyển vị trí Nhân viên Marketing tại Công ty TNHH B.

Giai đoạn 1: Ngày 01/08/2025, Công ty B và anh A ký kết "Hợp đồng thử việc" có thời hạn 02 tháng (từ 01/08/2025 đến 30/09/2025). Trong 02 tháng này, căn cứ theo khoản 5 Điều 3 Nghị định 158/2025/NĐ-CP, Công ty B không phải trích nộp BHXH, Bảo hiểm y tế cho anh A và anh A cũng không bị trừ lương để đóng bảo hiểm.

Giai đoạn 2: Ngày 01/10/2025, anh A thử việc đạt yêu cầu. Hai bên tiến hành ký kết "Hợp đồng lao động" xác định thời hạn 01 năm. Bắt đầu từ thời điểm tháng 10/2025 này, anh A chính thức thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc. Công ty B có trách nhiệm phải kê khai và nộp hồ sơ tham gia BHXH cho anh A trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày ký hợp đồng.

3. Bình luận và đánh giá

Quy định miễn trừ nghĩa vụ đóng BHXH bắt buộc đối với hợp đồng thử việc mang lại nhiều ý nghĩa thực tiễn:

* Về mặt bản chất: 

Thử việc là khoảng thời gian để hai bên "thăm dò" lẫn nhau. NLĐ làm quen với môi trường, tính chất công việc; còn doanh nghiệp đánh giá năng lực thực tế của NLĐ. Mối quan hệ này chưa có tính ổn định cao. Do đó, việc không bắt buộc đóng BHXH là hoàn toàn phù hợp với bản chất của giai đoạn này.

* Đối với doanh nghiệp: 

Giảm bớt gánh nặng về thủ tục hành chính. Nếu bắt buộc đóng BHXH ngay khi thử việc, bộ phận nhân sự/kế toán sẽ phải liên tục làm thủ tục báo tăng (khi nhận vào) và báo giảm (nếu NLĐ nghỉ việc chỉ sau vài ngày hoặc vài tuần thử việc không đạt).

* Đối với NLĐ: 

Trong thời gian thử việc, NLĐ thường chỉ nhận được tối thiểu 85% mức lương chính thức (theo pháp luật lao động). Việc không phải trích % lương đóng các loại bảo hiểm giúp NLĐ giữ được mức thực lãnh cao hơn để trang trải cuộc sống trong giai đoạn chuyển giao công việc.

4. Lưu ý và Lời khuyên cho các bên

a. Đối với Người sử dụng lao động (Doanh nghiệp):

* Đảm bảo hình thức hợp đồng: 

Để không phải đóng BHXH đúng luật, doanh nghiệp phải ký kết "Hợp đồng thử việc" riêng biệt với NLĐ.

* Tránh chậm đóng, trốn đóng sau thử việc: 

Khi kết thúc thời gian thử việc và chuyển sang ký Hợp đồng lao động chính thức (từ đủ 01 tháng trở lên), doanh nghiệp phải lập tức đăng ký tham gia BHXH cho NLĐ trong vòng 30 ngày. Nếu qua thời hạn này mà không đăng ký hoặc không đóng tiền, doanh nghiệp sẽ bị coi là chậm đóng, trốn đóng và phải chịu các biện pháp xử lý như: bắt buộc truy thu, nộp tiền lãi chậm đóng (0,03%/ngày), bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc thậm chí truy cứu trách nhiệm hình sự.

* Bồi thường thiệt hại: 

Nếu doanh nghiệp trốn đóng/chậm đóng BHXH, BHYT khi NLĐ đã ký hợp đồng chính thức, doanh nghiệp phải hoàn trả toàn bộ chi phí khám chữa bệnh cho NLĐ nếu họ ốm đau trong thời gian chưa có thẻ BHYT.

b. Đối với Người lao động:

* Hiểu đúng quyền lợi: 

Bạn cần hiểu rằng việc công ty không đóng BHXH cho bạn trong 1-2 tháng thử việc (khi ký Hợp đồng thử việc) là hoàn toàn tuân thủ pháp luật, không phải là hành vi trốn tránh trách nhiệm.

* Theo dõi việc đóng BHXH khi thành nhân viên chính thức: 

Ngay khi kết thúc thử việc và ký hợp đồng lao động chính thức, bạn cần theo dõi xem công ty đã báo tăng và đóng BHXH cho mình chưa. Bạn có quyền yêu cầu doanh nghiệp và cơ quan BHXH cung cấp thông tin về việc đóng BHXH của mình. Bạn nên chủ động cài đặt và theo dõi trên ứng dụng VssID để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của bản thân đối với các chế độ như ốm đau, thai sản, hưu trí sau này.

.....