Thủ tục yêu cầu Toà án tuyên bố HĐLĐ vô hiệu & xử lý HĐLĐ vô hiệu

HĐLĐ có thể bị tuyên bố vô hiệu trong một số trường hợp (ảnh minh hoạ)

Ls. Trần Hồng Phong

Hợp đồng lao động vô hiệu là trường hợp nội dung của HĐLĐ trái pháp luật, hoặc người ký kết không đúng thẩm quyền hoặc công việc mà hai bên giao kết trong HĐLĐ là công việc bị pháp luật cấm. Vấn đề này được quy định tại Điều 50 BLLĐ 2019. HĐLĐ vô hiệu không có giá trị pháp lý.

Trong quan hệ lao động, việc xác định một Hợp đồng lao động (HĐLĐ) có giá trị pháp lý hay không là yếu tố then chốt để bảo vệ quyền lợi các bên. Dưới đây là hướng dẫn về thẩm quyền, thủ tục và cách xử lý khi HĐLĐ bị tuyên bố vô hiệu theo quy định pháp luật hiện hành.

I. Thẩm quyền tuyên bố Hợp đồng lao động vô hiệu

Theo quy định tại Bộ luật Lao động 2019 và Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2025), thẩm quyền được xác định như sau:

1. Thẩm quyền theo cấp Tòa án

Tòa án nhân dân: Là cơ quan duy nhất có quyền tuyên bố HĐLĐ vô hiệu (Điều 50 BLLĐ 2019).

Tòa án nhân dân khu vực: Có thẩm quyền giải quyết theo thủ tục sơ thẩm đối với các yêu cầu tuyên bố HĐLĐ vô hiệu.

2. Thẩm quyền theo lãnh thổ

Thẩm quyền giải quyết việc dân sự này thuộc về:

- Tòa án nơi giao kết hợp đồng lao động; hoặc

- Tòa án nơi thực hiện hợp đồng lao động.

Như vậy, Khi muốn yêu cầu tuyên bố HĐLĐ vô hiệu, các bên cần gửi đơn đến Tòa án nhân dân khu vực nơi mình ký kết hoặc đang làm việc.

II. Trình tự, thủ tục yêu cầu Tòa án tuyên bố HĐLĐ vô hiệu

Quy trình này được thực hiện theo trình tự giải quyết việc dân sự quy định tại Điều 402 Bộ luật Tố tụng dân sự:

Bước 1: Chuẩn bị và nộp hồ sơ

Người yêu cầu gửi hồ sơ đến Tòa án có thẩm quyền, bao gồm:

- Đơn yêu cầu giải quyết việc dân sự.

- Tài liệu, chứng cứ chứng minh HĐLĐ vô hiệu (Bản sao HĐLĐ, chứng cứ về việc vi phạm điều cấm, lừa dối, hoặc vi phạm thẩm quyền...).

Bước 2: Thụ lý và Chuẩn bị xét yêu cầu

Trong thời hạn 10 ngày kể từ ngày thụ lý đơn, Tòa án phải chuẩn bị xét yêu cầu.

Tòa án gửi thông báo thụ lý cho người yêu cầu, người sử dụng lao động, tổ chức đại diện tập thể lao động và Viện kiểm sát cùng cấp.

Bước 3: Quyết định mở phiên họp

Hết thời hạn chuẩn bị, Tòa án ra quyết định mở phiên họp để xét đơn yêu cầu.

Trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày ra quyết định, Tòa án phải mở phiên họp.

Bước 4: Ra quyết định và Gửi thông báo

Thẩm phán ra quyết định chấp nhận hoặc không chấp nhận yêu cầu. Nếu chấp nhận, Tòa án sẽ tuyên bố HĐLĐ vô hiệu và giải quyết hậu quả pháp lý.

Quyết định phải được gửi đến các bên, tổ chức đại diện tập thể lao động và Cơ quan quản lý nhà nước về lao động nơi doanh nghiệp đặt trụ sở chính.

III. Xử lý Hợp đồng lao động vô hiệu toàn bộ do vi phạm điều cấm

Khi Tòa án tuyên bố HĐLĐ vô hiệu toàn bộ vì công việc trong hợp đồng bị pháp luật cấm, các bên xử lý theo Điều 51 BLLĐ 2019 và Nghị định 145/2020/NĐ-CP như sau:

1. Trường hợp giao kết hợp đồng mới

Hai bên tiến hành giao kết HĐLĐ mới đúng quy định pháp luật.

Quyền lợi của người lao động (NLĐ) từ lúc bắt đầu làm việc đến khi có hợp đồng mới được tính theo quy định về xử lý HĐLĐ vô hiệu.

2. Trường hợp không giao kết hợp đồng mới (Chấm dứt quan hệ)

Nếu hai bên không thể hoặc không muốn ký HĐLĐ mới, quan hệ lao động sẽ chấm dứt với các quyền lợi cho NLĐ như sau:

Danh mục quyền lợi	Cách thức xử lý
Tiền công/Lương	Tính theo công việc thực tế đã làm theo quy định tại khoản 2 Điều 10 Nghị định 145/2020/NĐ-CP.
Khoản hỗ trợ đặc biệt	Người sử dụng lao động trả một khoản tiền thỏa thuận, nhưng ít nhất mỗi năm làm việc bằng 01 tháng lương tối thiểu vùng.
Chế độ cũ	Giải quyết trợ cấp thôi việc đối với các HĐLĐ hợp pháp trước đó (nếu có).

IV. Bình luận và Lưu ý 

* Về thẩm quyền: 

Việc xác định đúng Tòa án nhân dân khu vực theo quy định mới năm 2025 là rất quan trọng để tránh việc đơn bị trả lại do sai thẩm quyền.

* Về hậu quả pháp lý: 

Khi HĐLĐ vô hiệu do vi phạm điều cấm, lỗi thường thuộc về cả hai bên hoặc người sử dụng lao động. Do đó, khoản hỗ trợ "ít nhất 01 tháng lương tối thiểu vùng/năm" là một chế tài nhằm đảm bảo NLĐ không bị mất trắng quyền lợi khi đã bỏ công sức làm việc.

* Lời khuyên: 

Doanh nghiệp nên rà soát kỹ danh mục công việc bị cấm (ví dụ: công việc ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh hoặc các loại hàng hóa bị cấm kinh doanh) trước khi ký kết để tránh rủi ro HĐLĐ bị tuyên vô hiệu, dẫn đến thiệt hại về kinh phí bồi thường và uy tín.
.......