Các hành vi bị nghiêm cấm trong an toàn, vệ sinh lao động

Nghiêm cấm sử dụng lao động hoặc bố trí người làm công việc có yêu cầu nghiêm ngặt về ATVSLĐ khi họ chưa được huấn luyện về an toàn, vệ sinh lao động (minh hoạ)

Hoa Văn 

Trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, việc bảo đảm an toàn, vệ sinh lao động (ATVSLĐ) là yếu tố sống còn để bảo vệ tính mạng, sức khỏe của người lao động và tài sản của doanh nghiệp. Để thiết lập một hành lang pháp lý vững chắc, ngăn chặn sự trục lợi và vô trách nhiệm, Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015 đã quy định rõ một hệ thống "lằn ranh đỏ" - tức các hành vi bị nghiêm cấm tuyệt đối.

Sau đây, chúng tôi giới thiệu, phân tích về các hành vi bị nghiêm cấm trong an toàn vệ sinh lao động, ý nghĩa pháp lý và những lưu ý thiết thực dành cho các bên trong quan hệ lao động.

I. QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ CÁC HÀNH VI BỊ CẤM

Theo quy định tại Điều 12 Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015, pháp luật nghiêm cấm 07 nhóm hành vi sau đây:

1. Bưng bít thông tin và ép buộc người lao động làm việc trong môi trường nguy hiểm

Pháp luật nghiêm cấm việc che giấu, khai báo hoặc báo cáo sai sự thật về tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp.

Nghiêm cấm hành vi buộc người lao động phải làm việc hoặc không được rời khỏi nơi làm việc khi có nguy cơ xảy ra tai nạn lao động đe dọa nghiêm trọng sức khỏe, tính mạng của họ; hoặc buộc người lao động tiếp tục làm việc khi các nguy cơ đó chưa được khắc phục. Đây là quy định cốt lõi nhằm bảo vệ quyền sinh tồn của con người trước áp lực về tiến độ hay lợi nhuận của doanh nghiệp.

2. Trục lợi, vi phạm về Bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp 

Nghiêm cấm các hành vi: 

- Trốn đóng, chậm đóng tiền bảo hiểm; 

- Chiếm dụng tiền đóng, hưởng bảo hiểm; gian lận, giả mạo hồ sơ; 

- Không chi trả chế độ cho người lao động; 

- Quản lý và sử dụng Quỹ bảo hiểm sai quy định; truy cập, khai thác trái pháp luật cơ sở dữ liệu về bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp.

3. Vi phạm quy định về máy móc, thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn 

Cấm sử dụng máy, thiết bị, vật tư có yêu cầu nghiêm ngặt về ATVSLĐ (ví dụ: nồi hơi, cần trục, thang máy, bình bọt...) mà không được kiểm định, kết quả kiểm định không đạt yêu cầu, không có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng, hết hạn sử dụng, không bảo đảm chất lượng, gây ô nhiễm môi trường.

4. Gian lận trong các dịch vụ ATVSLĐ và cản trở quyền hợp pháp

Cấm gian lận trong các hoạt động: kiểm định, huấn luyện ATVSLĐ, quan trắc môi trường lao động, giám định y khoa để xác định mức suy giảm khả năng lao động.

Cấm cản trở, gây khó khăn hoặc làm thiệt hại đến quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng về ATVSLĐ của người lao động và người sử dụng lao động.

5. Phân biệt đối xử 

Nghiêm cấm phân biệt đối xử về giới trong bảo đảm ATVSLĐ; phân biệt đối xử vì lý do người lao động từ chối làm việc/rời bỏ nơi làm việc khi thấy rõ nguy cơ đe dọa nghiêm trọng tính mạng, sức khỏe; phân biệt đối xử với người làm công tác ATVSLĐ, an toàn vệ sinh viên, y tế cơ sở.

6. Sử dụng lao động chưa qua huấn luyện an toàn 

Nghiêm cấm sử dụng lao động hoặc bố trí người làm công việc có yêu cầu nghiêm ngặt về ATVSLĐ khi họ chưa được huấn luyện về an toàn, vệ sinh lao động.

7. Trả tiền thay cho bồi dưỡng bằng hiện vật 

Đây là một quy định rất đặc thù: Pháp luật nghiêm cấm trả tiền thay cho việc bồi dưỡng bằng hiện vật. Người lao động làm việc trong điều kiện nguy hiểm, độc hại phải được bồi dưỡng bằng hiện vật (như sữa, đường, thực phẩm chức năng...) để trực tiếp giúp cơ thể thải độc và tăng sức đề kháng, doanh nghiệp không được quy đổi thành tiền cộng vào lương.

II. VÍ DỤ MINH HỌA

* Tình huống: 

Công ty Xây dựng Z đang thi công một tòa nhà cao tầng.Hệ thống vận thăng (thang cẩu hàng) đã hết hạn kiểm định nhưng Giám đốc dự án vẫn yêu cầu sử dụng để tiết kiệm chi phí.

Anh A (công nhân) phát hiện dây cáp vận thăng bị đứt một phần, có nguy cơ đứt hẳn nên từ chối bước vào vận thăng để làm việc. Giám đốc dự án dọa: "Nếu không làm thì đuổi việc ngay lập tức", ép anh A tiếp tục làm.

Hậu quả, vận thăng rơi tự do khiến anh A bị gãy chân. Để trốn tránh trách nhiệm pháp lý, Công ty Z đã thỏa thuận đền bù riêng cho gia đình anh A một khoản tiền và không khai báo vụ tai nạn này với Sở Lao động - Thương binh và Xã hội.

> Công ty Z đã vi phạm hàng loạt các hành vi bị nghiêm cấm theo Điều 12 Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015:

- Sử dụng thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt (vận thăng) chưa qua kiểm định/hết hạn kiểm định.

- Ép buộc người lao động làm việc khi có nguy cơ đe dọa nghiêm trọng tính mạng.

- Che giấu, bưng bít, không khai báo tai nạn lao động.

- Phân biệt đối xử/đe dọa đuổi việc khi người lao động thực hiện quyền từ chối làm việc trong môi trường nguy hiểm.

Hành vi này của Công ty Z không chỉ bị xử phạt vi phạm hành chính rất nặng mà còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về "Tội vi phạm quy định về an toàn lao động, vệ sinh lao động, về an toàn ở nơi đông người".

III. BÌNH LUẬN VÀ ĐÁNH GIÁ 

1. Đề cao tuyệt đối tính mạng và sức khỏe con người 

Các hành vi bị nghiêm cấm trong Luật ATVSLĐ 2015 được thiết kế dựa trên triết lý: Sinh mạng con người là vô giá và không thể đánh đổi bằng bất kỳ lợi ích kinh tế nào. Việc cấm ép buộc người lao động làm việc trong điều kiện nguy hiểm chưa được khắc phục đã trực tiếp vô hiệu hóa quyền "quản lý, điều hành" của người sử dụng lao động nếu quyền đó xâm phạm đến sự an toàn của con người.

2. Bịt kín lỗ hổng "tiền tệ hóa" sức khỏe 

Quy định "Cấm trả tiền thay cho việc bồi dưỡng bằng hiện vật" là một điểm sáng rất nhân văn. Thực tế trước đây, nhiều doanh nghiệp đưa thẳng vài trăm nghìn đồng tiền "độc hại" vào lương hằng tháng. Tuy nhiên, người lao động thường dùng số tiền đó để chi tiêu sinh hoạt gia đình thay vì mua thực phẩm bồi bổ sức khỏe cho bản thân. Sự cấm đoán này buộc doanh nghiệp phải mua sữa, thức ăn... cho người lao động sử dụng ngay trong ca làm việc, giúp họ phục hồi thể lực và thải độc trực tiếp.

3. Ngăn chặn sự trục lợi từ các "dịch vụ bám rễ" 

Huấn luyện an toàn, kiểm định máy móc, quan trắc môi trường, giám định y khoa là các dịch vụ "gác cổng" cho sự an toàn. Việc nghiêm cấm gian lận trong các lĩnh vực này nhằm dẹp bỏ tình trạng "mua bán chứng chỉ", "mua bán tem kiểm định" - những hành vi dung túng cho "tử thần" tại nơi làm việc.

IV. LƯU Ý VÀ LỜI KHUYÊN CHO CÁC BÊN LIÊN QUAN

a. Đối với Người sử dụng lao động (Ban Giám đốc, Quản lý, HR):

- Tuyệt đối không che giấu tai nạn lao động: Bất kể tai nạn do lỗi của ai, doanh nghiệp phải tuân thủ nghiêm ngặt quy trình khai báo. Việc bưng bít sẽ dẫn đến tình tiết tăng nặng khi cơ quan công an hoặc thanh tra phát hiện.

- Không quy đổi chế độ độc hại ra tiền: Nếu doanh nghiệp có các vị trí làm việc trong môi trường độc hại, nặng nhọc, phải tổ chức phát hiện vật (sữa, đường, bánh...) và yêu cầu người lao động ăn/uống tại chỗ. Cấp tiền vào lương sẽ bị phạt và không được tính là đã thực hiện nghĩa vụ ATVSLĐ.

- Quản lý chặt chẽ thiết bị đặc thù: Phải có danh sách theo dõi hạn kiểm định của các máy móc như nồi hơi, thang máy, xe nâng... Tuyệt đối không cho vận hành nếu chưa có tem kiểm định hợp lệ.

b. Đối với Người lao động:

- Nắm rõ "Quyền từ chối làm việc": Bạn hoàn toàn có quyền từ chối làm công việc hoặc rời bỏ nơi làm việc (mà vẫn được trả đủ tiền lương, không bị coi là vi phạm kỷ luật) khi thấy rõ có nguy cơ xảy ra tai nạn đe dọa nghiêm trọng tính mạng, sức khỏe của mình. Tuy nhiên, bạn phải báo ngay cho quản lý trực tiếp biết để xử lý.

- Yêu cầu được huấn luyện trước khi làm việc: Đừng bao giờ vận hành một thiết bị nguy hiểm hay hóa chất lạ nếu bạn chưa được công ty huấn luyện ATVSLĐ và cấp Thẻ an toàn. Làm việc khi chưa được huấn luyện là một hành vi pháp luật cấm doanh nghiệp thực hiện, và bạn có quyền từ chối.

- Không đồng lõa với sự bưng bít: Nếu bị tai nạn lao động, hãy yêu cầu công ty lập biên bản điều tra và làm hồ sơ hưởng chế độ tai nạn lao động. Không nên vì một khoản "tiền bồi thường thỏa thuận riêng" mà bỏ qua hồ sơ, vì di chứng sức khỏe sau này bạn sẽ phải tự gánh chịu mà không có sự bảo trợ của Quỹ bảo hiểm tai nạn lao động.
....

Bài liên quan:

• Quy định về an toàn lao động & vệ sinh lao động
• Khám sức khoẻ định kỳ cho người lao động - trách nhiệm của NSDLĐ
• Tai nạn lao động là gì?
• Bệnh nghề nghiệp là gì?
• Danh mục nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm; đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm