Quyền đơn phương chấm dứt HĐLD của Người lao động

Người lao động có quyền đơn phương chấm dứt HĐLĐ nếu hoàn cảnh gia đình khó khăn, không thể tiếp tục thực hiện hợp đồng (ảnh minh họa)

Luật sư Trần Hồng Phong

Cập nhật 2/2026

Quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động (HĐLĐ) là một trong những quyền cơ bản được pháp luật trao cho người lao động (NLĐ) nhằm bảo đảm quyền tự do lựa chọn việc làm. Bộ luật Lao động 2019 mang đến những bước tiến lớn, mở rộng tối đa quyền tự quyết của NLĐ trong việc lựa chọn tiếp tục hoặc dừng mối quan hệ lao động.

1. Quy định pháp luật về Quyền đơn phương chấm dứt HĐLĐ (Điều 35)

Theo Điều 35 Bộ luật Lao động 2019, quyền đơn phương nghỉ việc của NLĐ được chia thành hai nhóm rõ rệt:

A. Đơn phương chấm dứt HĐLĐ có báo trước (Khoản 1 Điều 35) 

NLĐ có quyền đơn phương chấm dứt HĐLĐ mà hoàn toàn không cần nêu lý do, chỉ cần tuân thủ thời hạn báo trước cho người sử dụng lao động (NSDLĐ) như sau:

- Ít nhất 45 ngày đối với HĐLĐ không xác định thời hạn.

- Ít nhất 30 ngày đối với HĐLĐ xác định thời hạn từ 12 tháng đến 36 tháng.

- Ít nhất 03 ngày làm việc đối với HĐLĐ xác định thời hạn dưới 12 tháng. 

(Ghi chú: Đối với một số ngành, nghề, công việc đặc thù thì thời hạn báo trước thực hiện theo quy định riêng của Chính phủ).

B. Đơn phương chấm dứt HĐLĐ KHÔNG CẦN báo trước (Khoản 2 Điều 35) 

Pháp luật cho phép NLĐ được quyền nghỉ việc ngay lập tức (không cần báo trước) nếu bị rơi vào các tình huống vi phạm nghiêm trọng từ phía NSDLĐ hoặc lý do bất khả kháng, bao gồm:

- Không được bố trí đúng công việc, địa điểm hoặc không được bảo đảm điều kiện làm việc đã thỏa thuận (trừ trường hợp điều chuyển hợp pháp theo Điều 29).

- Không được trả đủ lương hoặc trả lương không đúng hạn.

- Bị NSDLĐ ngược đãi, đánh đập, có lời nói/hành vi nhục mạ ảnh hưởng đến sức khỏe, nhân phẩm, danh dự; hoặc bị cưỡng bức lao động.

- Bị quấy rối tình dục tại nơi làm việc.

- Lao động nữ mang thai phải nghỉ việc theo chỉ định của cơ sở y tế có thẩm quyền.

- NLĐ đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định.

- NSDLĐ cung cấp thông tin không trung thực khi giao kết HĐLĐ làm ảnh hưởng đến việc thực hiện hợp đồng.

2. Ví dụ minh họa

Ví dụ 1 (Nghỉ việc có báo trước): Anh A đang làm việc theo HĐLĐ không xác định thời hạn. Anh A tìm được một công việc khác với mức lương cao hơn và muốn chuyển việc. Anh A chỉ cần nộp đơn (hoặc email) báo trước cho công ty ít nhất 45 ngày. Dù công ty có đồng ý hay không, sau 45 ngày, HĐLĐ đương nhiên chấm dứt và anh A được phép nghỉ việc hợp pháp.

Ví dụ 2 (Nghỉ việc không cần báo trước): Chị B bị Giám đốc công ty có hành vi sàm sỡ, quấy rối tình dục tại nơi làm việc. Căn cứ điểm d khoản 2 Điều 35, chị B có quyền thu dọn đồ đạc và thông báo nghỉ việc ngay lập tức trong ngày hôm đó mà không cần phải chờ đợi bất kỳ khoảng thời gian báo trước nào.

3. Phân tích và Đánh giá

Xóa bỏ "rào cản lý do": Điểm tiến bộ vượt bậc của Bộ luật Lao động 2019 là NLĐ không còn phải chứng minh "lý do chính đáng" (như ốm đau, hoàn cảnh gia đình khó khăn...) mới được quyền đơn phương chấm dứt HĐLĐ như các quy định cũ. Họ chỉ cần tuân thủ thời gian báo trước. Điều này triệt tiêu hoàn toàn sự "làm khó" từ NSDLĐ, bảo đảm quyền tự do lao động thực chất.

Công cụ tự bảo vệ mạnh mẽ: Quy định cho phép nghỉ việc không cần báo trước là "vũ khí" bảo vệ các quyền nhân thân và tài sản cơ bản nhất của NLĐ. Khi NSDLĐ vi phạm những ranh giới đỏ (quỵt lương, bạo hành, quấy rối tình dục, lừa dối), NLĐ được trao quyền "thoát hiểm" ngay lập tức mà không bị ràng buộc bởi hợp đồng.

Cân bằng lợi ích: Dù bảo vệ NLĐ, luật vẫn bảo vệ quyền lợi của NSDLĐ thông qua "thời hạn báo trước" (45 ngày, 30 ngày...). Khoảng thời gian này là đủ để doanh nghiệp sắp xếp công việc, tuyển dụng nhân sự thay thế và bàn giao, tránh sự đình trệ trong hoạt động kinh doanh.

4. Hệ quả khi đơn phương chấm dứt HĐLĐ trái pháp luật

Theo Điều 39, nếu NLĐ nghỉ việc không đúng quy định (thường gặp nhất là tự ý bỏ việc không báo trước đủ số ngày), hành vi này sẽ bị coi là đơn phương chấm dứt HĐLĐ trái pháp luật. Khi đó, NLĐ phải gánh chịu các nghĩa vụ tài chính rất nặng nề quy định tại Điều 40:

- Không được nhận trợ cấp thôi việc.

- Phải bồi thường cho NSDLĐ nửa tháng tiền lương theo HĐLĐ.

- Phải bồi thường một khoản tiền tương ứng với tiền lương của những ngày không báo trước.

- Phải hoàn trả chi phí đào tạo nghề (nếu công ty đã chi trả để cử đi học).

5. Lưu ý và Lời khuyên dành cho Người lao động

Luôn thực hiện thông báo bằng văn bản: Khi muốn nghỉ việc, hãy gửi Đơn xin nghỉ việc bằng văn bản (có chữ ký xác nhận của nhân sự/quản lý) hoặc qua email làm việc chính thức. Tránh thông báo bằng miệng vì bạn sẽ không có bằng chứng chứng minh mình đã tuân thủ thời hạn báo trước.

Tính chính xác thời hạn báo trước: Nếu luật quy định báo trước 45 ngày hoặc 30 ngày, đây là ngày thông thường (bao gồm cả thứ Bảy, Chủ nhật). Nhưng nếu hợp đồng dưới 12 tháng, thời hạn "03 ngày" là ngày làm việc.

Quyền "đổi ý": Theo Điều 38, nếu bạn đã nộp đơn xin nghỉ nhưng sau đó suy nghĩ lại, bạn có quyền rút lại thông báo đơn phương chấm dứt HĐLĐ trước khi hết hạn báo trước. Tuy nhiên, việc rút đơn này phải bằng văn bản và phải được sự đồng ý của NSDLĐ.

Tuân thủ bàn giao: Dù luật cho phép bạn nghỉ việc, hãy thể hiện sự chuyên nghiệp bằng cách thực hiện bàn giao công việc, tài sản đầy đủ. Điều này giúp bạn nhận lại sổ Bảo hiểm Xã hội, giấy tờ và các khoản lương cuối cùng đúng thời hạn (trong vòng 14 ngày làm việc) từ NSDLĐ.

....